ABD Başkanı Donald Trump, İran gemilerinin Hürmüz Boğazı'ndan geçişine yeniden abluka başlattı ve su yolundan geçen tüm diğer kargo gemilerinden yüzde 20 geri ödeme talep etti. Bu hamle, küresel enerji ticaretinin en kritik noktalarından birinde gerilimi tırmandırdı. Wall Street'te endeksler, yatırımcıların yoğun gündem öncesinde büyük pozisyon almaktan kaçınmasıyla dengelendi. Gözler, bugün açıklanacak TÜFE verileri ve Fed Başkan Yardımcısı adayı Kevin Warsh ile yapılacak mülakatta.
Arka Plan: Hürmüz'de Yeni Dönem
Trump yönetimi, 2025'te başlayan müzakerelerin çökmesinin ardından İran'a yönelik baskıyı artırıyor. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, Hürmüz Boğazı'ndan geçen İran bayraklı tüm ticari ve askeri gemilerin durdurulacağı, aranacağı ve gerektiğinde el konulacağı belirtildi. Ayrıca, boğazı kullanan diğer ülkelerin gemilerinden, taşıdıkları yükün değerinin yüzde 20'si oranında 'güvenlik katkı payı' alınacağı duyuruldu.
Analistler, bu adımın küresel petrol arzında ciddi aksamalara yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Hürmüz Boğazı, dünya petrolünün yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu. Geçiş ücreti uygulaması, uluslararası deniz hukukuna aykırı bulunurken, Çin ve Hindistan başta olmak üzere enerji ithalatçısı ülkelerden tepki geldi.
Piyasalar Tepkisiz mi? Bekle-Gör Modu
New York borsaları, Trump'ın kararına sınırlı tepki verdi. Dow Jones yüzde 0,1, S&P 500 ise yüzde 0,2 yükseldi. Analistler, yatırımcıların bugün açıklanacak Haziran ayı TÜFE verilerine odaklandığını belirtiyor. Beklentiler, enflasyonun aylık bazda yüzde 0,1 artacağı yönünde. Ayrıca, Trump'ın Fed Başkan Yardımcılığı için aday gösterdiği Kevin Warsh'ın Senato Bankacılık Komitesi'ndeki mülakatı da yakından izleniyor. Warsh'ın para politikası duruşu, piyasalar için önemli bir sinyal olacak.
Petrol fiyatlarında ise yükseliş eğilimi var. Brent tipi ham petrol yüzde 1,2 artışla varil başına 78,5 dolardan işlem görüyor. Uzmanlar, Hürmüz ablukasının petrol fiyatlarını daha da yukarı çekebileceği konusunda uyarıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Trump'ın kararı, Orta Doğu'da yeniden bir kriz dalgası yaratabilir. İran, ablukanın uluslararası hukukun ihlali olduğunu ve karşılık verileceğini açıkladı. İran Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı'nda tatbikat başlattı. Bu durum, ABD ile İran arasında doğrudan bir askeri çatışma riskini artırıyor.
Çin ve Hindistan, enerji güvenliklerinin tehdit edildiğini belirterek Washington'a notalar verdi. Suudi Arabistan ve BAE gibi bölgesel aktörler ise sessiz kalmayı tercih ediyor. AB, tarafları itidal çağrısı yaparken, NATO'nun konuyu gündemine alması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı'ndaki bu gelişmeden doğrudan etkilenecektir. Petrol fiyatlarındaki olası yükseliş, cari açığı artırabilir ve enflasyonist baskıları körükleyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin İran ile olan ticari ilişkileri (doğal gaz ve petrol alımları) abluka nedeniyle sekteye uğrayabilir. Ankara'nın bölgede dengeli bir politika izlemesi, hem ABD hem de İran ile ilişkilerini korumak açısından kritik öneme sahip. Türkiye, bu krizde arabuluculuk rolü oynayabilir ancak ekonomik maliyetleri yönetmekte zorlanabilir.
