ABD Başkanı Donald Trump, 11 Şubat 2025 Salı günü yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı’ndan geçiş yapan gemilerden hiçbir ülkenin ücret talep etmemesi gerektiğini belirtti. Anadolu Ajansı’nın aktardığına göre Trump, “Amerika Birleşik Devletleri’ne büyük yatırım yapmak istiyoruz, ücret almaktansa. Bunu aslında seviyorum çünkü kimsenin bu tür bir ücret talep etmemesi gerektiğini düşünüyorum” ifadelerini kullandı. Bu açıklama, İran’ın Hürmüz Boğazı’nda deniz trafiğini kısıtlama tehditlerine karşı bir uyarı olarak yorumlandı.
Stratejik su yolunda gerilim artıyor
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Denizi’ne bağlayan ve dünya petrol taşımacılığının yaklaşık yüzde 20’sine ev sahipliği yapan stratejik bir su yolu. İran, 1979 Devrimi’nden bu yana boğazı kontrol altında tutmaya çalışırken, son dönemde ABD’nin yaptırımları ve bölgesel gerginlikler nedeniyle geçiş ücreti veya kısıtlama ihtimali yeniden gündeme geldi. Trump yönetimi, Tahran’ın bu hamlesine karşı net bir duruş sergileyerek boğazın uluslararası sular statüsünü koruma kararlılığını vurguluyor.
Trump’ın açıklaması, İran Dışişleri Bakanlığı’nın “Hürmüz Boğazı’nın güvenliği konusunda bölge ülkeleri sorumluluk taşır” söyleminin ardından geldi. ABD, boğazda serbest geçiş hakkı için 2019’da “Hürmüz Boğazı Güvenlik Girişimi” adlı bir koalisyon kurmuştu, ancak bu girişim sınırlı katılımla devam ediyor. Uzmanlar, Trump’ın bu çıkışını, İran’a yönelik azami baskı politikasının bir parçası olarak değerlendiriyor.
Petrol piyasaları tedirgin
Hürmüz Boğazı’nda olası bir kriz, küresel petrol fiyatlarını doğrudan etkileme potansiyeli taşıyor. Bölgeden günlük 17 milyon varil petrol geçerken, herhangi bir kısıtlama arz sıkıntısına yol açabilir. Trump’ın bu açıklaması, Suudi Arabistan ve BAE gibi bölge ülkeleri tarafından olumlu karşılanırken, İran tarafından “provokatif” olarak nitelendirildi. ABD’nin bu tutumu, enerji güvenliği konusunda bölgesel dengeleri yeniden şekillendirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük kısmını ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı’ndaki istikrardan doğrudan etkileniyor. Boğazda olası bir kriz, petrol fiyatlarını yukarı çekerek Türkiye’nin cari açığı ve enflasyonu üzerinde baskı yaratabilir. Ankara, bölgede serbest geçiş hakkını desteklerken, ABD-İran gerginliğinde dengeli bir tutum izlemeye çalışıyor. Trump’ın bu açıklaması, Türkiye’nin enerji güvenliği stratejilerini gözden geçirmesine neden olabilir. Ayrıca, Türkiye’nin Kanal İstanbul projesi ve Montrö Boğazlar Sözleşmesi bağlamında boğaz geçişlerine verdiği önem, benzer bir uluslararası tartışmanın parçası olarak görülebilir.
