ABD Başkanı Donald Trump'ın 4 Temmuz Bağımsızlık Günü kutlamaları kapsamında Washington DC'de düzenlettiği büyük çaplı havai fişek gösterisi, kısa süreli de olsa başkenti dünyanın en kirli şehri konumuna getirdi. Hava kalitesi izleme platformu IQAir'in verilerine göre, 5 Temmuz sabahı saat 03.00 ile 05.00 arasında Washington'da PM2.5 partikül madde yoğunluğu normal seviyelerin çok üzerine çıkarak, küresel sıralamada başı çekti. Havai fişeklerin yanmasıyla ortaya çıkan ince partiküller, özellikle astım ve kalp rahatsızlığı olanlar için ciddi sağlık riski oluşturuyor.
Havai fişeklerin hava kirliliğine etkisi
Uzmanlar, havai fişek gösterilerinin kısa süreli ancak yoğun hava kirliliğine yol açtığını belirtiyor. Havai fişeklerde kullanılan barut, magnezyum, alüminyum ve stronsiyum gibi kimyasallar yandığında atmosfere PM2.5, PM10, kükürt dioksit ve ağır metaller salıyor. IQAir verilerine göre, Washington'da PM2.5 seviyeleri 5 Temmuz sabaha karşı 250 µg/m³'ün üzerine çıktı; bu değer Dünya Sağlık Örgütü'nün günlük güvenli limitinin (15 µg/m³) 15 katından fazla. Normalde bu saatlerde hava kirliliği seviyeleri oldukça düşük olmasına rağmen, havai fişekler nedeniyle ani bir sıçrama yaşandı. Benzer durumlar, Çin'in Yeni Yıl kutlamaları ve Hindistan'daki Diwali festivali gibi yoğun havai fişek kullanılan etkinliklerde de gözlemleniyor.
Küresel boyut ve sağlık uyarıları
Büyük çaplı kutlamaların hava kalitesine etkisi sadece Washington ile sınırlı değil. Dünyanın dört bir yanında, özellikle kalabalık şehirlerde düzenlenen havai fişek gösterileri, kısa süreli de olsa hava kirliliğinde belirgin artışlara neden oluyor. Amerikan Akciğer Derneği, bu tür etkinliklerin ardından astım atakları ve solunum yolu rahatsızlıklarında artış olabileceği uyarısında bulunuyor. Ayrıca, partikül maddelerin kalp-damar sistemi üzerinde de olumsuz etkileri biliniyor. Çevre örgütleri, kutlamalarda havai fişek yerine drone ışık gösterileri gibi daha az kirletici alternatiflerin tercih edilmesini öneriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de özellikle yılbaşı, bayram ve özel günlerde yoğun havai fişek kullanımı, özellikle İstanbul ve Ankara gibi büyük şehirlerde geçici hava kirliliği sorunlarına yol açabiliyor. Bu durum, hava kalitesi yönetimi açısından Türkiye'nin de dikkate alması gereken bir uyarı niteliği taşıyor. Sağlık Bakanlığı ve Çevre Bakanlığı'nın, büyük çaplı etkinlikler öncesinde hava kalitesi uyarıları yayınlaması ve alternatif kutlama yöntemlerini teşvik etmesi, halk sağlığı açısından faydalı olabilir. Küresel ölçekte bu tür veriler, hava kirliliğinin sadece endüstriyel veya trafik kaynaklı olmadığını, kültürel etkinliklerin de önemli bir faktör olduğunu gösteriyor.
