ABD'de bir federal yargıç, eski Başkan Donald Trump döneminde H-1B vize başvuruları için getirilen 100 bin dolarlık altı haneli ücretin 'yetkisiz bir vergi' olduğuna hükmetti ve uygulamanın askıya alınmasına karar verdi. Washington DC Bölge Mahkemesi Yargıcı Tanya Chutkan'ın verdiği karar, özellikle teknoloji devleri olmak üzere yabancı iş gücüne bağımlı birçok ABD şirketi için önemli bir rahatlama anlamına geliyor. H-1B programı, ABD'deki şirketlerin mühendislik, yazılım ve benzeri yüksek vasıflı alanlarda yabancı çalışan istihdam etmesine olanak tanıyor. Ancak Trump yönetimi 2020'de yayımladığı bir yönetmelikle, belirli işveren kategorileri için ek ücret uygulamasını başlatmıştı.
Gelişmenin arka planı: Yüksek ücret ve dava süreci
Söz konusu ek ücret, özellikle çalışanlarının en az yüzde 50'sini H-1B vizesiyle istihdam eden şirketlerden alınıyordu. Bu kural, danışmanlık ve teknoloji firmalarını hedef alıyordu. Yargıç Chutkan, kararında bu ücretin 'açıkça aşırı' olduğunu ve yasama yetkisini aştığını belirtti. Kararda, 'Kongre'nin bu tür bir ücretin başvuru sahiplerine yüklenmesine izin verdiğine dair hiçbir kanıt yok' ifadeleri kullanıldı. Dava, ABD İşverenler için İnovasyon İttifakı (IAE) ve küçük bir teknoloji şirketi tarafından açılmıştı. Savunma tarafı ise ücretin, hükümetin vize işleme maliyetlerini karşılamak için gerekli olduğunu savunuyordu. Mahkeme, bu gerekçeyi yetersiz bularak uygulamayı geçici olarak durdurdu.
H-1B vize programı, yıllardır ABD siyasetinde tartışma konusu. Destekçileri, programın Amerikan şirketlerinin küresel yeteneklere erişimini sağlayarak ekonomik büyümeyi teşvik ettiğini savunurken, eleştirmenler işlerin yerli işçilerden alındığını ve ücretlerin düşürüldüğünü iddia ediyor. Trump yönetimi bu eleştirilere yanıt olarak daha katı H-1B kuralları getirmiş, başvuru reddetme oranlarını artırmış ve ücretleri yükseltmişti. Ancak Biden yönetimi, bu politikaların bir kısmını geri çevirdi. Karar, Trump dönemi düzenlemelerinin hukuki denetimden geçtiği bir dönemde geldi.
Bölgesel ve küresel boyut: Teknoloji sektörü ve yetenek akışı
Karar, ABD'deki büyük teknoloji şirketleri için bir zafer olarak görülüyor. Google, Amazon, Microsoft gibi firmalar, yabancı mühendis ve yazılımcıları istihdam etmek için H-1B programını yoğun olarak kullanıyor. Yüksek ücret engeli kalktığında, bu şirketlerin yetenek alımı maliyetleri düşecek ve projelerini hızlandırabilecekler. Ayrıca, Hint ve Çinli işçiler başta olmak üzere yabancı beyin göçü için ABD daha cazip hale gelecek. Küresel ölçekte, bu karar diğer ülkelerin de benzer vize politikalarını gözden geçirmesine yol açabilir. Öte yandan, yerli işçi sendikaları ve Trump yanlısı çevreler, kararın Amerikalı işçilerin aleyhine olduğunu savunuyor. Mahkeme kararının nihai olup olmadığı henüz belli değil; hükümetin karara itiraz etmesi ve sürecin Yüksek Mahkeme'ye taşınması olasılığı bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türk teknoloji şirketleri ve yurtdışında çalışan Türk vatandaşları için doğrudan olmasa da dolaylı etkiler yaratabilir. H-1B vizesi, Türkiye'den ABD'ye beyin göçünde önemli bir araç. Ücretlerin düşmesi, Türk yazılım ve mühendislik alanındaki yeteneklerin ABD'ye gitme maliyetini azaltacağı gibi, Türkiye'nin iç pazarda nitelikli iş gücü kaybı riskini de artırabilir. Ayrıca, ABD'de yerleşik Türk girişimciler ve teknoloji firmaları da karardan olumlu etkilenecek. Ancak Türkiye'nin kendi yetenek ekosistemini güçlendirmek için daha rekabetçi politikalar geliştirmesi gerektiği bir kez daha ortaya çıkıyor.
