ABD Başkanı Donald Trump'ın ikinci döneminde hükümet verimliliğini artırmak için başlattığı ve kısaca DOGE olarak bilinen Hükümet Verimliliği Departmanı, Amerikan bürokrasisinde köklü bir dönüşüm yaratma fırsatı olarak görülüyordu. Ancak ekonomistler ve kamu yönetimi uzmanlarına göre bu girişim, kaçırılmış büyük bir fırsat olarak tarihe geçti. DOGE, federal harcamalarda tasarruf sağlamak ve verimsiz kurumları küçültmek yerine, kurumsal bilgi birikimini zayıflattı ve hükümetin kapasitesini daha da azalttı.
Girişimin mimarı olarak öne çıkan isimler, teknoloji dünyasından gelen ve kamu yönetimi deneyimi olmayan kişilerdi. Hızlı sonuç alma vaadiyle yola çıkan ekip, kapsamlı bir analiz yapmadan bazı birimleri kapatma yoluna gitti. Bu süreçte deneyimli kamu görevlileri ya istifa etti ya da işten çıkarıldı. Ortaya çıkan tablo, hükümetin temel hizmetlerinde aksamalar ve karar alma mekanizmalarında yavaşlama oldu.
DOGE'nin Arka Planı ve Vaatleri
DOGE fikri ilk kez 2024 seçim kampanyası sırasında Trump tarafından dile getirildi. Amaç, federal hükümette israfı önlemek, gereksiz bürokrasiyi ortadan kaldırmak ve vergi mükelleflerinin parasını korumaktı. Elon Musk gibi iş insanlarının desteklediği bu girişim, özel sektör mantığının kamuya uygulanması olarak sunuldu. Ancak kamu yönetimi, özel sektörden farklı dinamiklere sahiptir; hesap verebilirlik, şeffaflık ve hukuki süreçler daha karmaşıktır.
DOGE'nin ilk icraatları arasında bazı federal programların askıya alınması, personel alımlarının dondurulması ve mevcut çalışanların performans değerlendirmelerinin sıkılaştırılması yer aldı. Bu adımlar kısa vadede bütçe tasarrufu sağlasa da, uzun vadede kurumsal hafızayı yok etti. Örneğin, çevre düzenlemeleri, sağlık denetimleri ve finansal gözetim gibi alanlarda deneyimli uzmanların ayrılması, denetim boşluklarına yol açtı.
Ekonomistler, verimlilik artışının yalnızca personel kesintisiyle sağlanamayacağını vurguluyor. Aksine, doğru teknoloji yatırımları, süreç iyileştirmeleri ve çalışan motivasyonu ile mümkün olabilir. DOGE bu yönlerde somut bir plan sunmadı. Girişim, daha çok sembolik bir hamle olarak kaldı ve Amerikan kamuoyunda da beklenen heyecanı yaratamadı.
Küresel ve Bölgesel Yansımalar
ABD'deki bu gelişme, küresel ekonomi ve yönetişim açısından da önemli sinyaller veriyor. Dünyanın en büyük ekonomisinin kamu kapasitesindeki zayıflama, uluslararası kurumlardaki etkinliğini de azaltabilir. Örneğin, iklim değişikliğiyle mücadele, ticaret anlaşmalarının denetimi ve finansal istikrar gibi alanlarda ABD'nin liderlik rolü zayıflarsa, diğer ülkeler bu boşluğu doldurmakta zorlanabilir.
Ayrıca, DOGE deneyimi, diğer ülkelerdeki benzer populist yaklaşımlara da örnek teşkil ediyor. Kamu hizmetlerinin özelleştirilmesi veya küçültülmesi yönündeki söylemler, genellikle kısa vadeli siyasi kazanç sağlasa da uzun vadede toplumsal maliyetleri artırıyor. Avrupa'da da bazı siyasi partiler, benzer vaatlerle seçmen karşısına çıkıyor. Ancak Almanya, Fransa gibi ülkelerde kamu istihdamı ve sosyal devlet anlayışı güçlü olduğundan bu tür girişimler daha fazla dirençle karşılaşıyor.
Öte yandan, ABD'nin yaşadığı bu deneyim, kamu yönetiminde reformun nasıl olması gerektiğine dair önemli dersler içeriyor. Başarılı reform örnekleri, genellikle kapsamlı bir strateji, paydaş katılımı ve veriye dayalı karar alma süreçleriyle mümkün oluyor. DOGE ise bu ilkelerden uzak, aceleci ve ideolojik bir yaklaşım sergiledi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, kamu yönetiminde verimlilik ve tasarruf konularını son yıllarda sıkça tartışıyor. ABD'deki DOGE deneyimi, Türkiye için bir uyarı niteliğinde: Personel kesintisi ve kurum kapatma odaklı yaklaşımlar, hizmet kalitesini düşürebilir ve denetim mekanizmalarını zayıflatabilir. Türkiye'nin güçlü bir kamu istihdamı geleneği var; ancak asıl ihtiyaç, dijitalleşme, şeffaflık ve liyakat temelli bir dönüşüm. Ayrıca, ABD'nin kamu kapasitesindeki erozyon, NATO ve diğer uluslararası platformlarda Türkiye'nin denge politikası açısından yeni fırsatlar ve riskler doğurabilir. Türkiye, kendi kamu reformunu yaparken, popülist kısa vadeli çözümlerden kaçınmalı ve sürdürülebilir bir yol izlemeli.
