ABD Başkanı Donald Trump, Amerikan teknoloji şirketlerini hedef alan dijital hizmet vergisi uygulayan ülkelere karşı yüzde 100 oranında gümrük vergisi koyma tehdidinde bulundu. Trump, yaptığı açıklamada “çok sayıda Avrupa ülkesini” ABD şirketlerini vergilendirmeye çalışmakla suçladı ve bu ülkelerin derhal bu politikaları terk etmesi gerektiğini söyledi. Tehdit, özellikle Fransa, İngiltere, İtalya ve İspanya gibi büyük AB ekonomilerinin yanı sıra Hindistan, Endonezya ve Türkiye gibi ülkeleri kapsıyor. ABD Ticaret Temsilciliği (USTR), daha önce bu ülkelerin vergi uygulamalarını “ayrımcı” olarak nitelendirmiş ve soruşturma başlatmıştı.
Gelişmenin arka planı
Dijital hizmet vergisi (DST), birçok ülkenin büyük teknoloji şirketlerinin (Google, Apple, Facebook, Amazon gibi) kendi ülkelerinde elde ettikleri gelirler üzerinden adil vergi almak amacıyla uyguladığı bir vergi türüdür. Bu şirketler genellikle düşük vergili ülkelerde merkezlenerek vergiden kaçınmaktadır. OECD liderliğinde küresel bir anlaşma için yürütülen müzakerelerin sonuçsuz kalması üzerine birçok ülke tek taraflı önlemlere yöneldi. Fransa 2019’da yürürlüğe koyduğu yüzde 3’lük DST ile öncü oldu; İngiltere, İtalya, İspanya, Avusturya ve Türkiye de benzer düzenlemeler getirdi. ABD, bu vergilerin Amerikan şirketlerini hedef aldığını ve uluslararası ticaret kurallarını ihlal ettiğini savunuyor. Trump yönetimi daha önce de Fransa’ya karşı misilleme tarifeleri tehdidinde bulunmuş, ancak Biden döneminde müzakereler yoluyla çözüm aranmıştı. Şimdi Trump’ın yeniden gündeme getirdiği yüzde 100 gümrük vergisi tehdidi, ticaret savaşlarını yeniden alevlendirebilir.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD’nin yüzde 100 gümrük vergisi tehdidi sadece Avrupa’yı değil, Asya’da Hindistan, Endonezya, Malezya ve Singapur gibi ülkeleri de kapsıyor. Türkiye’nin de aralarında olduğu 30’dan fazla ülke DST uyguluyor veya hazırlık yapıyor. Uzmanlar, ABD’nin bu hamlesinin Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) nezdinde yeni ihtilaflara yol açacağını ve küresel ticaret sistemini daha da zora sokacağını belirtiyor. Öte yandan, Avrupa Birliği, ABD’nin tehditlerine karşı ortak bir yanıt hazırlığında. AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, “Tek taraflı misillemelere karşılık verme hakkımızı saklı tutuyoruz” açıklaması yaptı. Analistler, bu gerilimin küresel teknoloji devlerinin vergilendirilmesine ilişkin uzun süredir devam eden müzakereleri olumsuz etkileyebileceğini ve şirketlerin yatırım kararlarını etkileyebileceğini ifade ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, 2020 yılında yürürlüğe koyduğu Dijital Hizmet Vergisi ile küresel teknoloji devlerinden yıllık gelir elde eden ülkeler arasında yer alıyor. Trump’ın tehdidi, Türkiye’yi de doğrudan etkileyebilir; ABD’nin bu ülkelere yönelik misilleme tarifeleri uygulaması halinde Türkiye-ABD ticaretinde yeni bir gerilim yaşanabilir. Ancak Türkiye, ABD ile ticaret hacmi ve stratejik ilişkileri göz önüne alındığında, bu alanda esneklik gösterebilir. Yine de, gelişmekte olan ülkelerin vergi adaleti arayışı ile ABD’nin ticari çıkarları arasındaki çatışma, Türkiye’nin dış politika dengelerini etkileyebilir. Özellikle AB ile Türkiye arasındaki Gümrük Birliği müzakereleri ve ABD ile yaşanan S-400 krizi gibi hassas konular göz önüne alındığında, Ankara’nın bu süreçte dikkatli bir diplomasi yürütmesi bekleniyor.
