ABD Başkanı Donald Trump'ın, Birleşik Krallık ile Mauritius arasında imzalanan Chagos Adaları anlaşmasını tersine çevirme çabası, Hint Okyanusu'ndaki stratejik dengeyi yeniden gündeme taşıdı. Anlaşma, Diego Garcia üzerindeki ABD-İngiltere askeri üssünün geleceğini güvence altına alırken, Trump'ın bu hamlesi bölgede Çin'e karşı yürütülen mücadelede Washington'ın elini zayıflatabilir. Uzmanlar, anlaşmanın iptalinin ada üzerindeki egemenlik tartışmalarını yeniden alevlendirerek Çin'e stratejik avantaj sağlayabileceği uyarısında bulunuyor.
Anlaşmanın Arka Planı ve Trump'ın İtirazı
Chagos Adaları, 1965 yılında Mauritius'tan ayrılarak Britanya Hint Okyanusu Toprakları adı altında Birleşik Krallık'a bağlanmıştı. Soğuk Savaş döneminde ABD ile İngiltere arasında yapılan bir anlaşmayla Diego Garcia adası askeri üs olarak kullanılmaya başlandı. 2024 yılında ise Birleşik Krallık ve Mauritius, Chagos Adaları'nın egemenliğini Mauritius'a devreden ve Diego Garcia'daki askeri üssün 99 yıl daha faaliyet göstermesini sağlayan tarihi bir anlaşmaya vardı. Ancak Trump yönetimi, bu anlaşmanın ABD'nin stratejik çıkarlarına aykırı olduğunu savunarak yeniden müzakere edilmesi çağrısında bulundu. Trump'a yakın çevreler, anlaşmanın Çin'in Hint Okyanusu'ndaki etkisini artıracağı iddiasını dile getiriyor.
Trump, sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamalarda anlaşmayı "felaket" olarak nitelendirerek, "Biden yönetiminin mirası olan bu anlaşma, Çin'e kapılarımızı açıyor" dedi. İngiltere hükümeti ise anlaşmanın uluslararası hukuka uygun olduğunu ve ada sakinlerinin haklarını koruduğunu belirtiyor. Mauritius Başbakanı Pravind Jugnauth ise Trump'ın eleştirilerine sert yanıt vererek, "Chagos Mauritius'undur ve bu gerçeği kimse değiştiremez" açıklamasını yaptı.
Çin Faktörü ve Stratejik Dengeler
Hint Okyanusu, son yıllarda Çin'in denizcilik genişlemesi açısından kritik bir bölge haline geldi. Pekin, Pakistan'daki Gwadar Limanı, Sri Lanka'daki Hambantota ve Djibouti'daki askeri üssü aracılığıyla bölgede varlığını artırıyor. Diego Garcia ise ABD'nin bölgedeki en önemli askeri varlığı olarak stratejik bir denge unsuru. Trump'ın anlaşmayı bozma girişimi, Mauritius ile ilişkileri geren bir adım olarak görülüyor. Mauritius, son dönemde Çin ile ekonomik ve ticari ilişkilerini derinleştirmiş durumda. Eğer anlaşma iptal edilirse, Mauritius yeniden Çin'e yaklaşarak Diego Garcia'nın statüsünü uluslararası platformlarda sorgulayabilir. Bu da ABD'nin Hint Okyanusu'ndaki en önemli üssünü zayıflatabilir.
Ayrıca, Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) çerçevesinde Mauritius'un Chagos üzerindeki egemenlik iddiası uluslararası mahkemeler tarafından da desteklenmişti. 2019'da Uluslararası Adalet Divanı, Chagos Adaları'nın Mauritius'a iade edilmesi gerektiğine dair tavsiye kararı almıştı. Trump'ın bu kararı görmezden gelen tutumu, ABD'nin uluslararası hukuka saygı konusundaki itibarını zedeleyebilir. İngiltere'de de anlaşma, muhalefet ve iktidar partileri arasında tartışma yaratmış; bazı milletvekilleri anlaşmanın ada sakinlerinin geri dönüş hakkını tam olarak garanti etmediğini savunmuştu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Chagos Adaları anlaşması doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de Hint Okyanusu'ndaki stratejik dengelerin değişmesi küresel güç mücadelesini etkiliyor. Türkiye, son yıllarda Hint Okyanusu'na açılarak bölgede ekonomik ve askeri varlık gösterme çabasında. Çin ile ABD arasındaki gerilimin artması, Türkiye gibi orta ölçekli güçler için fırsatlar ve riskler barındırıyor. Ayrıca, uluslararası hukuka saygı konusundaki tutum, Türkiye'nin de taraf olduğu deniz yetki alanları tartışmalarında emsal teşkil edebilir. Diego Garcia'nın statüsü, Doğu Akdeniz'deki benzer egemenlik tartışmalarına dolaylı da olsa ışık tutabilir.
