ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'in yaklaşan ziyareti öncesinde, Çinli otomobil üreticilerinin ABD'de fabrika kurmasına ve araç üretmesine açık kapı bıraktığını ifade etti. Trump'ın bu açıklaması, mevcut ABD yasaları ve yüksek gümrük vergileriyle Çin menşeli araçların fiilen ABD pazarından dışlandığı bir dönemde geldi. Şu anda Çin yapımı otomobiller, hem yüksek ithalat vergileri hem de Ticaret Bakanlığı'nın yazılım ve donanım yasakları nedeniyle ABD'de satılamıyor. Trump'ın sözleri, iki ülke arasındaki ticaret gerilimlerinde yeni bir sayfa açılabileceği yönünde sinyal olarak yorumlandı.
Gelişmenin Arka Planı
ABD, 2018'den bu yana Çin'e yönelik çeşitli gümrük tarifeleri uyguluyor. Özellikle elektrikli araçlarda Çin menşeli ürünlere yüzde 100'e varan ek vergiler getirildi. Ayrıca Ticaret Bakanlığı, Çin ve Rusya bağlantılı araç yazılımlarının ve donanımlarının ABD'de kullanımını yasaklayan düzenlemeler yürürlüğe koydu. Bu düzenlemeler, Çinli otomobil markalarının ABD pazarına girişini imkânsız hale getirdi. Trump'ın son açıklaması, bu katı politikada bir yumuşama ihtimalini gündeme taşıdı. Ancak Trump, açıklamasının detaylarını netleştirmedi; hangi koşullarda izin verilebileceği, ortak girişim zorunluluğu olup olmayacağı veya teknoloji transferi gibi konular belirsizliğini koruyor.
Xi Jinping'in önümüzdeki aylarda ABD'ye resmi bir ziyaret gerçekleştirmesi bekleniyor. Bu ziyaret, iki ülke arasındaki ticaret müzakerelerinde kritik bir dönemeç olarak görülüyor. Trump yönetimi, Çin ile ticaret açığını azaltmak ve ABD'de istihdam yaratmak için çeşitli formüller arıyor. Çinli şirketlerin ABD'de üretim yapması, doğrudan yatırım ve istihdam sağlayabilir; ancak ulusal güvenlik endişeleri ve teknoloji rekabeti bu tür bir adımı zorlaştırıyor. Çinli otomobil devleri BYD, NIO ve Geely gibi firmalar, Avrupa ve Asya'da agresif büyüme stratejileri izlerken, ABD pazarına girmek için yıllardır lobi faaliyetleri yürütüyor. Trump'ın açıklaması, bu şirketler için bir fırsat penceresi olarak değerlendiriliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-Çin ticaret savaşı, küresel otomotiv sektörünü derinden etkiledi. Çin, dünyanın en büyük elektrikli araç pazarı ve üreticisi konumunda. ABD ise geleneksel olarak içten yanmalı motorlu araçlarda güçlü olsa da elektrikli araçlarda Çin'in gerisinde kaldı. Trump'ın olası bir açılımı, sadece iki ülke arasındaki ticaret dengelerini değil, aynı zamanda küresel tedarik zincirlerini de etkileyebilir. Eğer Çinli firmalar ABD'de üretim yaparsa, bu durum Avrupa ve Japonya merkezli otomobil üreticileri için rekabet baskısı yaratabilir. Ayrıca, ABD'nin Çin'e yönelik teknoloji kısıtlamaları devam ederken, otomobil sektöründe bir istisna tanınması, diğer sektörler için de emsal teşkil edebilir.
Öte yandan, ABD'de seçim dönemlerinde Çin karşıtı söylemlerin güçlü olduğu biliniyor. Trump'ın bu açıklaması, iş dünyası ve serbest ticaret yanlıları tarafından olumlu karşılanabilir; ancak ulusal güvenlik şahinleri ve sendikalar tarafından eleştirilebilir. Biden yönetimi döneminde Çin'e yönelik yarı iletken ve elektrikli araç yasakları sıkılaştırılmıştı. Trump'ın politikası ise daha çok müzakere ve iş anlaşmaları üzerinden şekilleniyor. Bu nedenle, Çinli şirketlerin ABD'de üretim yapmasına izin verilmesi, Trump'ın "Amerika'yı yeniden büyük yap" söylemiyle de uyumlu olabilir; zira bu yatırımlar ABD'de fabrika ve iş imkânı yaratacaktır.
Ancak, Çinli şirketlerin ABD'de üretim yapması halinde bile, ABD pazarına girişleri kolay olmayacak. Çünkü mevcut yasalar, Çin bağlantılı araç yazılımlarının kullanımını yasaklıyor. Bu yasakların kaldırılması veya değiştirilmesi kongre onayı gerektirebilir. Ayrıca, Çinli firmaların ABD'de kuracağı fabrikalarda kullanılacak teknolojinin Çin'den transfer edilmesi, hassas teknoloji ihracatı kurallarına takılabilir. Dolayısıyla, Trump'ın sözlü açıklaması henüz somut bir politika değişikliğine işaret etmiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Çin arasındaki olası bir yumuşama, küresel ticaret dengelerini etkileyerek Türkiye'yi de dolaylı yoldan ilgilendiriyor. Türkiye, otomotiv sektöründe Avrupa'ya önemli ihracat yapan bir ülke. Çinli üreticilerin ABD'de fabrika kurması, küresel rekabeti artırabilir ve Türk otomotiv ihracatçıları için yeni zorluklar yaratabilir. Öte yandan, ABD ile Çin arasındaki gerilimin azalması, küresel tedarik zincirlerinde istikrar sağlayarak Türkiye'nin ara malı ithalatını kolaylaştırabilir. Ayrıca Türkiye, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi kapsamında önemli bir ortak; Çinli firmaların ABD'de yatırım yapması, Çin'in küresel ekonomiye entegrasyonunu artırarak Türkiye'ye yönelik yatırımları da olumlu etkileyebilir. Ancak, ABD'nin Çin'e yönelik teknoloji kısıtlamaları devam ederse, Türkiye'nin Çin ile yaptığı teknoloji iş birlikleri de risk altına girebilir. Net bir politika değişikliği olmadan bu açıklama spekülatif kalmaya devam ediyor.
