ABD Başkanı Donald Trump'ın cerrah general adayı Nicole Saphier, perşembe günü yayımlanan finansal açıklamalara göre tütün şirketi Philip Morris International'ın yanı sıra Monster Beverage Corp, Coca-Cola Co. ve Pepsi Co. gibi içecek şirketlerinde yatırımları olduğunu bildirdi. Saphier'in bu yatırımları, kamu sağlığı politikalarını doğrudan etkileyecek bir pozisyona aday olduğu sırada ortaya çıkması nedeniyle tartışma yarattı.
Yatırımların Ayrıntıları ve Bağlam
Nicole Saphier, bir doktor ve Fox News yorumcusu olarak tanınıyor. Trump'ın cerrah general adayı olarak gösterdiği Saphier'in finansal beyanı, federal etik kuralları gereği açıklandı. Beyanda, Philip Morris International hisselerinin yanı sıra alkolsüz içecek devleri Coca-Cola, PepsiCo ve Monster Beverage'da da yatırımları bulunduğu belirtildi. Bu şirketler, obezite ve tütün kontrolü gibi halk sağlığı alanlarında sıkça eleştirilen sektörlerin başında geliyor.
Cerrah general, ABD Kamu Sağlığı Servisi'ne liderlik eden ve ülkenin en yüksek sağlık sözcüsü olarak kabul edilen bir pozisyon. Görev süresi boyunca tütün kullanımı, beslenme ve kronik hastalıklarla mücadele gibi konularda kampanyalar yürütüyor. Saphier'in bu şirketlerle finansal bağlantısı, görevini tarafsız yürütüp yürütemeyeceği sorusunu gündeme getirdi.
Daha önce de Trump'ın sağlık alanındaki atamaları, endüstri bağlantıları nedeniyle Demokratlar ve kamu sağlığı savunucuları tarafından eleştirilmişti. Saphier'in yatırımlarını derhal elden çıkarıp çıkarmayacağı henüz bilinmiyor. Federal yasalar, hükümet görevlilerinin çıkar çatışması yaratabilecek varlıkları elden çıkarmasını veya kör güven fonuna devretmesini öngörüyor.
Siyasi ve Kamu Sağlığı Boyutu
Trump yönetimi, göreve geldiğinden bu yana çevre ve sağlık düzenlemelerini gevşetme yönünde adımlar attı. Tütün kontrolü ve obeziteyle mücadele, uzun süredir iki partinin de desteklediği nadir konulardan. Saphier'in yatırımları, bu alandaki politikaların nasıl şekilleneceğine dair soru işaretleri yaratıyor.
Philip Morris International, ABD dışında faaliyet gösteren ve özellikle gelişmekte olan ülkelerde pazar payını artıran bir tütün devi. Şirket, son yıllarda "daha az zararlı" ürünler adı altında ısıtılmış tütün ürünleri pazarlıyor. Coca-Cola ve PepsiCo ise şekerli içeceklerin sağlık üzerindeki etkileri nedeniyle sık sık hedef alınıyor. Monster Beverage ise yüksek kafeinli enerji içecekleriyle gençler arasında popüler.
Kamu sağlığı uzmanları, cerrah generalin bu tür şirketlerle bağlantılı olmasının, sigara karşıtı kampanyalar ve şekerli içecek vergileri gibi politikalarda zayıflamaya yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Öte yandan, Saphier'in geçmişteki açıklamaları, aşı karşıtı hareketlere yakınlığı ve COVID-19 pandemisi sırasında yaptığı eleştirilerle biliniyor. Bu durum, görev onay sürecinde Demokrat senatörlerin sert sorularıyla karşılaşabileceğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin cerrah general adayının tütün ve şekerli içecek yatırımları, doğrudan Türkiye'yi etkileyen bir gelişme olmasa da küresel sağlık politikaları açısından önem taşıyor. Türkiye, tütün kontrolünde Dünya Sağlık Örgütü çerçeve sözleşmesine taraf ve kapalı alanlarda sigara yasağı gibi politikaları uyguluyor. ABD'de tütün karşıtı kampanyaların zayıflaması, küresel tütün şirketlerinin gelişmekte olan pazarlara yönelmesine neden olabilir; bu da Türkiye gibi ülkelerde tütün kontrolü çabalarını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca obezite ve şekerli içecek vergileri konusundaki uluslararası iş birliği sekteye uğrayabilir.
