ABD Başkanı Donald Trump, Kanada ile artan ticaret gerilimi ve küresel gübre fiyatlarındaki dalgalanma karşısında, Rusya'nın yakın müttefiki Belarus ile potas gübresi alımını öngören bir anlaşma arayışına girdi. Söz konusu hamle, Moskova'nın Ukrayna işgaline destek veren bir ülkeyle ticari bağları genişletme anlamına geliyor. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamalara göre, anlaşma henüz taslak aşamasında ve Kongre'nin onayı gerekiyor.
Gelişmenin Arka Planı: Kanada Gerilimi ve Gübre İhtiyacı
ABD'nin gübre ithalatında Kanada önemli bir paya sahip. Ancak son dönemde iki ülke arasında kereste, süt ürünleri ve otomotiv sektörlerinde yaşanan anlaşmazlıklar, Washington'ı alternatif tedarikçi arayışına itti. Belarus, dünyanın en büyük potas üreticilerinden biri ve ABD'li çiftçiler için maliyet açısından cazip bir seçenek oluşturuyor.
Trump yönetimi, tarım sektöründe girdi maliyetlerini düşürmek ve iç piyasada gübre fiyatlarını kontrol altına almak istiyor. 2022'de Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından küresel gübre fiyatları rekor seviyeye çıkmış, bu durum ABD'li çiftçilerin üretim maliyetlerini artırmıştı. Beyaz Saray, Belarus ile yapılacak bir anlaşmanın bu yükü hafifletebileceğini düşünüyor.
Ancak Belarus, Batı yaptırımları altında bulunuyor. ABD ve Avrupa Birliği, Belarus Devlet Başkanı Aleksandr Lukaşenko'nun Rusya'ya verdiği destek ve iç baskılar nedeniyle bu ülkeye çeşitli yaptırımlar uyguluyor. Potas ihracatı da bu yaptırımlardan muaf değil. Dolayısıyla Trump'ın olası anlaşması, mevcut yaptırım rejiminde istisna gerektirebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Rusya'nın Rolü ve NATO İkilemi
Belarus, Rusya'nın Ukrayna işgalinde askeri üs ve lojistik destek sağladı. Minsk, aynı zamanda Rusya'nın taktik nükleer silahlarını topraklarında barındırıyor. ABD'nin Belarus ile ticari anlaşma arayışı, Moskova'ya karşı uygulanan yaptırımların etkinliğini zayıflatabilir ve transatlantik ittifak içinde çatlak yaratabilir. NATO müttefikleri, özellikle Polonya ve Baltık ülkeleri, bu tür bir adımı endişeyle karşılayabilir.
Öte yandan, küresel gübre piyasasında Rusya ve Belarus'un hakimiyeti, Batı'nın gıda güvenliği açısından stratejik bir kırılganlık oluşturuyor. ABD, uzun süredir bu bağımlılığı azaltmak için Kanada ve diğer dost ülkelerle işbirliğini güçlendirmeyi planlıyordu. Ancak Kanada ile yaşanan ticari anlaşmazlıklar, bu planları sekteye uğrattı. Trump'ın hamlesi, aslında bir yandan Kanada'ya baskı kurarken diğer yandan alternatif tedarikçi arayışının bir sonucu.
Uzmanlar, Belarus ile yapılacak bir anlaşmanın yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik sonuçları olacağını belirtiyor. ABD'nin Belarus'la ticaret yapması, Minsk'e yönelik yaptırımların etkisini azaltabilir ve Rusya'nın bölgedeki nüfuzunu meşrulaştırabilir. Ayrıca, Ukrayna savaşında adil olmayan bir barışın önünü açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, gübre ithalatında Rusya ve Belarus'a bağımlılığı yüksek bir ülke. ABD'nin Belarus ile anlaşma arayışı, küresel gübre fiyatlarını dengeleyebilir ve Türkiye'nin ithalat maliyetlerini düşürebilir. Ancak Türkiye, Belarus'a yönelik Batı yaptırımlarına mesafeli duruyor ve Rusya ile ekonomik ilişkilerini sürdürüyor. Bu gelişme, Türkiye'nin denge politikasını zorlaştırabilir; bir yandan NATO müttefiki ABD ile uyum sağlarken diğer yandan Rusya ile enerji ve tarım ticaretini korumak durumunda. Ayrıca, Türk çiftçisi için gübre fiyatları kritik önemde; olası bir anlaşma, dolaylı da olsa Türkiye'nin gıda enflasyonuyla mücadelesine katkı sağlayabilir.
