ABD medyasında yer alan haberlere göre, Başkan Donald Trump yönetimi, 6 Kasım ara seçimleri öncesinde İran'a yönelik askeri müdahale seçeneklerini değerlendiriyor olabilir. Ancak Trump, henüz böyle bir planın olmadığını açıkladı. İran ile ABD arasındaki gerilim, Tahran'ın nükleer programı ve bölgesel politikaları nedeniyle son aylarda yeniden tırmanmış durumda. Beyaz Saray'dan yapılan açıklamalarda, Başkan'ın tüm seçenekleri masada tuttuğu ancak şu an için askeri bir harekâtın gündemde olmadığı belirtiliyor.
Gerilimin Arka Planı
ABD'nin 2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı'ndan (JCPOA) Mayıs 2018'de tek taraflı olarak çekilmesi ve İran'a yönelik yaptırımları yeniden uygulamaya koyması, iki ülke arasındaki ilişkileri önemli ölçüde germişti. Tahran yönetimi, yaptırımlara rağmen nükleer faaliyetlerini sürdürme konusunda kararlı olduğunu defalarca kez yineledi. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), İran'ın uranyum zenginleştirme oranını artırdığını rapor etmiş, bu da Batı başkentlerinde endişe yaratmıştı.
Son haftalarda İran'ın Basra Körfezi'ndeki askeri tatbikatları ve ABD donanmasına ait unsurlara yönelik taciz iddiaları, bölgede tansiyonu yükseltti. Ayrıca İran'ın Suriye ve Yemen'deki vekil güçler aracılığıyla artan etkinliği, Washington'ın güvenlik kaygılarını artırıyor. ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) yetkilileri, İran'ın bölgedeki faaliyetlerini yakından izlediklerini ve olası tehditlere karşı hazırlıklı olduklarını ifade etti.
Öte yandan, ABD istihbarat raporları, İran'ın nükleer silah geliştirme çabası içinde olmadığını gösterse de, zenginleştirilmiş uranyum stokunun artması, Batılı ülkelerin şüphelerini canlı tutuyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İran'ın nükleer programının ciddi bir tehdit oluşturduğunu savunarak uluslararası toplumu harekete geçmeye çağırdı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri de İran'ın nükleer kapasitesinden endişe duyuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran ile ABD arasındaki olası bir askeri çatışma, sadece Ortadoğu'yu değil, küresel enerji piyasalarını ve ekonomik istikrarı da derinden etkileyebilir. Basra Körfezi'nden geçen petrol sevkiyatının kesintiye uğraması, petrol fiyatlarında ani bir yükselişe neden olabilir. Bu durum, halihazırda kırılgan olan küresel ekonomiyi olumsuz yönde etkileyebilir.
NATO müttefikleri ve Avrupa Birliği ülkeleri, olası bir çatışmanın önlenmesi için diplomatik kanalların açık tutulması gerektiğini vurguluyor. Rusya ve Çin, ABD'nin İran'a yönelik askeri bir müdahalesine karşı olduklarını açıklamış durumda. Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri de taraflara itidal çağrısı yaptı. Uluslararası toplum, 2015 nükleer anlaşmasının yeniden canlandırılması için çaba harcarken, ABD'nin tutumu belirsizliğini koruyor.
Trump yönetiminin, ara seçimler öncesinde İran'a yönelik bir askeri hamle yapıp yapmayacağı, hem iç politikada hem de dış politikada önemli sonuçlar doğuracak. Kongre'deki Cumhuriyetçiler, Başkan'ın İran politikasını desteklese de, olası bir savaşın seçmen nezdinde olumsuz karşılanabileceği belirtiliyor. Anketler, Amerikan halkının büyük çoğunluğunun yeni bir savaşa sıcak bakmadığını gösteriyor. Bu nedenle Trump'ın, seçim öncesinde askeri bir maceraya girişmesi düşük bir olasılık olarak değerlendiriliyor. Ancak seçim sonrasında İran'a yönelik baskıların artabileceği ve hatta askeri seçeneklerin yeniden gündeme gelebileceği konuşuluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran geriliminin tırmanması, Türkiye'nin güvenlik ve ekonomik çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Türkiye, İran ile uzun bir sınırı paylaşıyor ve enerji ihtiyacının önemli bir kısmını İran'dan karşılıyor. Olası bir çatışma, bölgesel istikrarsızlığı artırarak Türkiye'nin sınır güvenliğini tehdit edebilir ve enerji arzında kesintilere yol açabilir. Ayrıca Türkiye, İran ile yürüttüğü diplomatik ilişkileri sürdürerek bölgede denge politikası izlemeye çalışıyor. ABD'nin İran'a yönelik olası bir askeri müdahalesi, Türkiye'nin arabuluculuk rolünü zorlaştırabilir ve bölgesel ittifak sistemini yeniden şekillendirebilir. Bu nedenle Ankara, taraflar arasında diyalogun güçlendirilmesi ve diplomatik çözümlerin öne çıkarılması yönünde çaba harcıyor.
