ABD Başkanı Donald Trump'ın yapay zeka girişimi Anthropic'e yönelik ani ve gerekçesi tam olarak açıklanmayan engelleme kararı, Washington'ın en yakın müttefiklerinde şok ve hayal kırıklığına yol açtı. Beyaz Saray'dan yapılan kısa açıklamada, Anthropic'in ABD'nin ulusal güvenlik çıkarlarına tehdit oluşturduğu iddia edilirken, şirketin Avrupa ve Asya'daki ortakları uygulamanın hukuki dayanağını sorguluyor. Kararın, Trump yönetiminin teknoloji politikalarındaki öngörülemezliğini bir kez daha gözler önüne serdiği belirtiliyor.
Gelişmenin Arka Planı
Anthropic, 2021 yılında eski OpenAI çalışanları tarafından kurulan ve yapay zeka güvenliği üzerine odaklanan bir araştırma şirketi. Şirket, özellikle Claude adlı sohbet robotuyla tanınıyor ve bu alanda OpenAI ve Google gibi devlerle rekabet ediyor. Trump yönetimi, Şubat 2025'te yayımladığı bir başkanlık kararıyla, Anthropic'in ABD'deki faaliyetlerini durdurmasını ve mevcut verilerini federal yetkililere teslim etmesini istedi. Kararın gerekçesi, şirketin yapay zeka modellerinin “kontrolsüz bir şekilde” geliştirilmesinin ulusal güvenliği tehdit ettiği iddiasına dayanıyor. Ancak uzmanlar, bu kararın arkasında şirketin Çinli yatırımcılarla olan bağlantılarına dair söylentiler olduğunu belirtiyor. Anthropic, geçen yıl Çin merkezli bir risk sermayesi fonundan 300 milyon dolar yatırım almıştı.
Karar, ABD'deki teknoloji şirketleri ve hukukçular arasında büyük tartışma yarattı. Birçok uzman, yönetimin bu tür bir engelleme için yasal bir dayanağı olmadığını savunuyor. Zira ABD'de yapay zeka şirketlerini düzenleyen kapsamlı bir yasa henüz bulunmuyor. Trump'ın bu adımı, keyfi ve siyasi bir müdahale olarak değerlendiriliyor. Öte yandan, Beyaz Saray'dan yapılan açıklamada, kararın geçici olduğu ve şirketin ABD'li bir alıcıya satılması halinde kaldırılabileceği ifade edildi. Bu durum, kararın aslında Anthropic'i satın almaya zorlama amaçlı olabileceği yorumlarına yol açtı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Trump'ın Anthropic kararı, yalnızca ABD içinde değil, uluslararası alanda da yankı buldu. Avrupa Birliği yetkilileri, kararın ABD-AB ticaret ilişkilerini olumsuz etkileyebileceğini belirtti. Özellikle Almanya ve Fransa, yapay zeka alanında ABD'ye bağımlılığın azaltılması gerektiğini vurguluyor. Asya cephesinde ise Japonya ve Güney Kore, Anthropic ile yürüttükleri ortak araştırma projelerinin askıya alındığını duyurdu. Bu durum, Asya ülkelerinin kendi yapay zeka girişimlerini hızlandırma kararı almasına neden oldu. Çin ise kararı “ABD'nin teknolojik hegemonyasının bir yansıması” olarak nitelendirirken, kendi yapay zeka şirketlerine yönelik yatırımlarını artırdı.
Küresel yapay zeka pazarında belirsizlik hakim. Uzmanlar, Trump'ın bu tür keyfi kararlarının ABD'nin teknoloji liderliğini zayıflatabileceği ve yatırımcı güvenini sarsabileceği uyarısında bulunuyor. Zira Anthropic benzeri şirketler, yapay zeka güvenliği gibi kritik alanlarda çalışıyor ve bu tür müdahaleler inovasyonu baltalıyor. Ayrıca, kararın diğer ülkelerde de benzer uygulamaların önünü açabileceği endişesi var. Önümüzdeki günlerde ABD Kongresi'nde konuyla ilgili bir oturum düzenlenmesi bekleniyor. Anthropic'in ise karara karşı federal mahkemede dava açma hazırlığında olduğu öğrenildi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye için bu gelişme, yapay zeka alanında ulusal stratejinin önemini bir kez daha ortaya koyuyor. ABD'nin bu tür keyfi kararları, Türkiye'nin yapay zeka teknolojilerinde dışa bağımlılığını azaltma çabalarını haklı çıkarıyor. Ayrıca, Türkiye'nin AB ve Asya ülkeleriyle yapay zeka işbirliklerini geliştirmesi, ABD'nin öngörülemez politikalarına karşı bir alternatif oluşturabilir. Öte yandan, Anthropic'in Çin bağlantılı olması, Türkiye'nin Çin ile teknoloji alanındaki işbirliklerini yeniden değerlendirmesi gerektiğini gösteriyor. Ankara'nın bu süreçte kendi yapay zeka girişimlerini destekleyerek, uluslararası standartlara uygun bir düzenleme çerçevesi oluşturması stratejik bir öncelik haline gelmiştir.
