Başkan Donald Trump, Pazartesi günü Kongre'ye Amerikan film ve televizyon yapımlarını canlandırmayı amaçlayan federal vergi teşviklerini onaylama çağrısında bulundu. Trump, yaptığı açıklamada, bu teşviklerin sektörü güçlendireceğini ve ülkeye yapım işlerini geri getireceğini belirtti. Çağrı, Hollywood'un son yıllarda artan maliyetler ve uluslararası rekabet nedeniyle zorlandığı bir dönemde geldi.
Gelişmenin Arka Planı
Trump, uzun süredir Amerikan film endüstrisinin diğer ülkelere kaydığını savunuyor. Özellikle Kanada, Birleşik Krallık, Avustralya ve Doğu Avrupa ülkelerinin sunduğu cazip vergi indirimleri, birçok yapım şirketinin bu bölgelerde çekim yapmasına neden oldu. Trump, başkanlığı döneminde de benzer bir çağrıda bulunmuş ancak Kongre'den yeterli desteği alamamıştı. Bu kez, özellikle COVID-19 salgını sonrası toparlanma sürecinde, sektör temsilcileri de hükümetten destek bekliyor.
ABD film endüstrisi, 2020'de pandemi nedeniyle büyük kayıplar yaşadı. Sinemalar kapandı, yapımlar durdu. 2021'de kısmi toparlanma başlasa da, sinema salonlarının seyirci sayıları hâlâ pandemi öncesi seviyelere ulaşamadı. Streaming platformlarının yükselişi, geleneksel stüdyo sistemini sarstı. Hollywood'daki sendikalar, özellikle yazarlar ve oyuncular, daha iyi çalışma koşulları ve gelir paylaşımı için grevler düzenledi. Bu grevler, yapımları yavaşlattı ve endüstriyi daha da kırılgan hale getirdi.
Trump'ın önerdiği vergi teşvikleri, federal düzeyde bir indirim getirmeyi amaçlıyor. Şu anda birçok eyalet kendi vergi teşvik programlarını sunuyor; örneğin Georgia, Louisiana ve New Mexico, yapımcılara cazip indirimler sağlıyor. Ancak federal bir teşvik, ülke çapında rekabet gücünü artırabilir. Trump, açıklamasında "Amerikan film endüstrisini yeniden büyük yapacağız" ifadesini kullandı. Kongre'deki bazı Cumhuriyetçi ve Demokrat milletvekilleri, sektörün önemini kabul ediyor ancak vergi indirimlerinin bütçe açığını artırabileceği endişesini taşıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD film endüstrisi, küresel eğlence sektörünün lokomotifi konumunda. Hollywood yapımları, dünya çapında milyarlarca dolar gelir elde ediyor ve ABD'nin kültürel ihracatında önemli bir yer tutuyor. Ancak son yıllarda Çin, Hindistan ve Güney Kore gibi ülkelerin film endüstrileri hızla büyüyor. Özellikle Çin, kendi yapımlarına daha fazla yatırım yaparak hem iç pazarda hem de uluslararası alanda etkisini artırıyor. ABD'nin film endüstrisindeki liderliği, bu ülkelerin yükselişiyle tehdit altında.
Vergi teşvikleri, sadece ekonomik değil aynı zamanda jeopolitik bir hamle olarak da görülebilir. ABD, kültürel etkisini korumak ve yumuşak gücünü sürdürmek için film endüstrisini desteklemek istiyor. Ayrıca, yapım işlerinin ABD'ye dönmesi, binlerce kişiye istihdam sağlayabilir ve yerel ekonomilere katkıda bulunabilir. Öte yandan, diğer ülkelerin de benzer teşviklerle karşılık vermesi, küresel bir vergi rekabetini körükleyebilir.
Trump'ın çağrısı, yaklaşan seçimler öncesinde sektörden destek alma çabası olarak da yorumlanıyor. Hollywood geleneksel olarak Demokratlara yakın bir bölge olsa da, Trump, işçi sendikaları ve küçük yapımcılar üzerinden bir açılım hedefliyor olabilir. Ancak Kongre'deki partizan bölünmüşlük, böyle bir yasanın geçmesini zorlaştırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD'nin film endüstrisine yönelik vergi teşvikleri, doğrudan Türkiye'yi etkilemese de küresel eğlence sektöründeki dengeleri değiştirebilir. Türkiye, son yıllarda dizi ve film ihracatında önemli bir oyuncu haline geldi. Türk dizileri, Orta Doğu, Balkanlar ve Latin Amerika'da geniş izleyici kitlesine ulaşıyor. ABD'nin kendi sektörünü güçlendirmesi, uluslararası pazarda rekabeti artırabilir. Ayrıca, Türkiye'de çekim yapan yabancı yapımlar için sağlanan vergi indirimleri, ABD'li yapımcıların ilgisini çekebilir. Türkiye, kültürel diplomasi aracı olarak dizilerini kullanırken, ABD'nin hamlesi bu alandaki rekabeti kızıştırabilir.
