Atom bombasının ilk denemesi olan Trinity patlaması nedeniyle radyasyona maruz kalan New Mexico sakinlerine yönelik 100 bin dolarlık tazminat ödemeleri, dolandırıcıların hedefi haline geldi. Yetkililer, saldırganların sahte teklifler ve yardım vaatleriyle mağdur aileleri tuzağa düşürmeye çalıştığını bildiriyor. Federal ve yerel yasa uygulayıcılar, vatandaşları resmî olmayan kaynaklara karşı uyararak sadece belirlenen başvuru kanallarını kullanmaları çağrısı yapıyor. Trinity testi, 16 Temmuz 1945'te Alamogordo yakınlarında gerçekleştirilmiş ve o tarihten bu yana bölgede yaşayanlar, kanser başta olmak üzere çeşitli sağlık sorunlarıyla karşı karşıya kalmıştı.
Gelişmenin arka planı: Trinity testinin yarım asırlık bedeli
16 Temmuz 1945 sabahı New Mexico çölünde patlayan Trinity bombası, insanlık tarihinin ilk nükleer silah denemesiydi. Patlamanın ardından bölgeye yayılan radyoaktif serpinti, yıllar boyunca çevre köylerde yaşayan Navajo ve Hispanik toplulukları başta olmak üzere binlerce kişiyi etkiledi. Radyasyona maruz kalanlarda görülen kanser, tiroid bozuklukları ve genetik anomaliler, ancak 2023 yılında kabul edilen RECA (Radiation Exposure Compensation Act) uzantısı ile tazminat kapsamına alınabildi. Yeni yasa uyarınca, Trinity testinin yapıldığı bölgede yaşamış ve belirli sağlık koşullarını taşıyan kişilere 100 bin dolara kadar ödeme yapılması öngörülüyor.
Dolandırıcılar, bu ödemelerin başlamasından hemen sonra harekete geçti. Şu ana kadar en az 12 sahte web sitesi tespit edilirken, sosyal medya hesapları üzerinden 'kayıt işlemleri' veya 'hızlandırma ücreti' adı altında para talep eden dolandırıcılık girişimleri rapor edildi. New Mexico Başsavcılığı, 2024 yılının ilk üç ayında konuyla ilgili 200'den fazla şikâyet aldıklarını açıkladı. Yetkililer, resmî başvuruların yalnızca ABD Sağlık Bakanlığı'nın belirlediği kanallar üzerinden yapıldığını ve hiçbir aracı kurumun ücret talep etmediğini vurguluyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Nükleer mirasın gölgesinde yeni riskler
Trinity davası, dünya genelinde nükleer test mağdurlarının tazminat mücadelesinin bir sembolü haline gelmiş durumda. 1945'ten 1992'ye kadar ABD, Büyük Okyanus'taki Marshall Adaları'ndan Nevada çölüne kadar yüzlerce nükleer deneme gerçekleştirdi. Her bir patlama, yıllar sonra ortaya çıkan sağlık sorunları ve bunlarla bağlantılı tazminat taleplerini beraberinde getirdi. RECA uzantısı, ilk kez Trinity gibi tarihsel olayların doğrudan mağdurlarını kapsama alırken, benzer hak talepleri Kazakistan'daki Semipalatinsk test sahası veya Fransız Polinezyası'ndaki Moruroa atolü gibi diğer bölgelerde de gündemde.
Dolandırıcılık olayları, aslında bu tazminat süreçlerinin ne kadar karmaşık ve kırılgan olduğunu gösteriyor. Resmî başvuru prosedürlerinin yavaş işlemesi ve bürokratik engeller, mağdurları alternatif yollar aramaya itiyor. Siber güvenlik uzmanları, bu tür sosyal mühendislik saldırılarının özellikle yaşlı ve kırsal kesimde yaşayan toplulukları hedef aldığına dikkat çekiyor. New Mexico polisi, şimdilik maddi kaybın 500 bin dolar civarında olduğunu tahmin ediyor, ancak sayının artmasından endişe ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye doğrudan nükleer test mağdurlarıyla ilgili bir ülke olmasa da, bu haber küresel nükleer güvenlik ve insan hakları tartışmalarına ışık tutuyor. Türkiye'nin NATO üyesi olarak nükleer caydırıcılık politikaları içindeki konumu, bu tür tazminat süreçlerinin uluslararası hukukta emsal oluşturması açısından önemli. Ayrıca, dolandırıcılık yöntemlerinin küresel boyutta benzer mağduriyetler yaratması, Türkiye'de de sosyal yardım ödemelerine yönelik artan siber tehditleri akla getiriyor. Yetkililerin bu konuda uluslararası işbirliği ve bilgi paylaşımının önemini vurgulaması gerekiyor.
