Altın, yüzyıllardır güvenli liman olarak görülse de, küresel altın ticaretinin önemli bir kısmı yasadışı yollarla çıkarılıyor ve akıllıca aklanıyor. Wall Street ve hükümetler, suçlular, çeteler ve çocuk emeği sömürenler tarafından sağlanan altından kâr elde ediyor. Kirli ve temiz altın arasındaki çizgi ise bir endüstri kurgusundan ibaret. Bu haber, trilyon dolarlık endüstrinin perde arkasını ortaya koyuyor.
Altın Aklamanın Küresel Ölçeği
Dünya Altın Konseyi verilerine göre, küresel altın talebi 2023'te yaklaşık 4.500 tonu buldu. Ancak bu altının ne kadarının yasal yollarla çıkarıldığı tartışmalı. Sınır Tanımayan Gazeteciler ve diğer araştırmacı kuruluşlar, her yıl milyarlarca dolarlık yasadışı altının küresel piyasalara sızdığını belgeliyor. Özellikle Latin Amerika, Afrika ve Asya'daki küçük ölçekli madencilik operasyonları, kayıt dışı üretim ve kaçakçılıkla altının yasadışı ticaretine kaynaklık ediyor. Bu altın, rafinerilerde eritilip saflaştırıldıktan sonra 'temiz' etiketiyle dünya borsalarında işlem görüyor.
Wall Street bankaları, altın ticaretinde önemli aracılar olarak rol alıyor. Londra ve Zürih'teki rafineriler, dünyanın dört bir yanından gelen altını işleyerek küresel piyasalara sunuyor. Ancak bu rafinerilerin çoğu, altının kaynağını yeterince denetlemiyor. Örneğin, İsviçre'deki rafineriler, yılda yaklaşık 2.500 ton altın işliyor ve bunun önemli bir kısmı yasadışı madencilik bölgelerinden geliyor. Şeffaflık eksikliği, suç gelirlerinin aklanmasını kolaylaştırıyor.
Hükümetlerin ve Kurumların Rolü
Hükümetler de bu düzenden kâr elde ediyor. Altın ihracatı, birçok ülke için önemli bir döviz kaynağı. Örneğin, Kolombiya'da yasadışı altın madenciliği, silahlı gruplar ve uyuşturucu kartelleri için önemli bir gelir kapısı. Hükümetler, altın ticaretinden vergi geliri elde ederken, yasadışı madenciliği engelleme konusunda yetersiz kalıyor. Ayrıca, bazı gelişmekte olan ülkelerde altın madenciliği lisansları, yolsuzluk ve kayırmacılıkla dağıtılıyor.
Uluslararası kurumlar da bu soruna karşı etkili önlemler alamıyor. OECD'nin Çatışma Bölgelerinden ve Yüksek Riskli Alanlardan Gelen Minerallerin Sorumlu Tedarik Zincirleri Rehberi, altın için de geçerli olsa da, uygulama zayıf. Sivil toplum kuruluşları, altın tedarik zincirinin şeffaf olmadığını ve denetimlerin yetersiz olduğunu vurguluyor. Özellikle çocuk emeği, yasadışı altın madenciliğinin en acı verici boyutlarından biri. Uluslararası Çalışma Örgütü'ne göre, dünya genelinde yaklaşık 1 milyon çocuk madenlerde çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, altın ticaretinde önemli bir aktör. İstanbul Altın Borsası, bölgesel bir merkez olma yolunda. Ancak Türkiye, yasadışı altın ticaretinin transit güzergahlarından biri olarak da biliniyor. Özellikle İran ve diğer komşu ülkelerden gelen altın, Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşınıyor. Bu durum, Türkiye'nin uluslararası alanda itibarını zedeleyebilir ve yaptırım risklerini artırabilir. Ayrıca, Türkiye'de altın madenciliği son yıllarda artış gösterse de, çevresel ve sosyal etkileri tartışılıyor. Türkiye'nin, altın tedarik zincirinde şeffaflığı artırması ve yasadışı ticaretle mücadele için uluslararası işbirliğini güçlendirmesi gerekiyor. Bu, hem ekonomik hem de güvenlik açısından önemli.
