İngiltere'nin en büyük su tedarikçisi Thames Water, finans direktörüne 1 milyon sterlin tutarında ek ödeme yapılacağının açıklanmasının ardından yoğun eleştirilerin hedefi oldu. Şirketin içinde bulunduğu mali kriz ve kesintili hizmetler kamuoyunda büyük rahatsızlık yaratırken, kampanya grupları bu ödemeyi 'rezalet' olarak nitelendirdi. Söz konusu ödemenin, şirketin kurtarma planının bir parçası olarak yönetim kurulu tarafından onaylandığı ve Thames Water'ın yeni finans direktörüne performans primi olarak verileceği öğrenildi.
Kampanya grubu 'We Own It'in sözcüsü yaptığı açıklamada, milyonlarca müşterinin zam ve hizmet kesintileriyle boğuştuğu bir dönemde yönetim kurulunun bu ödemeyi yapmasının 'müşterilerle alay etmek' anlamına geldiğini ifade etti. Şirketin geçen yılki verilere göre ödenmemiş 2 milyar sterlini aşkın borcu bulunduğu ve temel altyapı yatırımlarını ertelediği basına yansımıştı. Thames Water, geçtiğimiz aylarda hükümetten geçici bir kurtarma paketi talep etmiş ancak şartlar üzerinde anlaşma sağlanamamıştı.
Thames Water yönetimi ise yaptığı yazılı açıklamada, söz konusu ödemenin şirketin finansal istikrarını sağlamak için tecrübeli bir finans direktörünü işe almanın bir gereği olduğunu savundu. Açıklamada, şirketin yeniden yapılandırma sürecinde olduğu ve yatırımcıların güvenini kazanmak için bu tür ödemelerin sektörde standart olduğu ifade edildi. Ancak yaşanan bu gelişme, birçok milletvekilinin verdiği soru önergesiyle birlikte Parlamento'da da tartışma konusu oldu.
Gelişmenin arka planı
Thames Water, İngiltere'nin başkenti Londra ve çevresindeki 15 milyondan fazla müşteriye su ve atık su hizmeti sağlıyor. 1989 yılında özelleştirilen şirket, uzun yıllardır artan borç yükü ve yetersiz yatırımlar nedeniyle eleştirilerin odağında. Özellikle son birkaç yılda artan su kesintileri ve kanalizasyon taşmaları, çevre felaketlerine yol açtı. Şirketin altyapı yatırımlarını ihmal ettiği ve kar paylarını dağıtmayı önceliklendirdiği yönündeki bulgular, 2023'te yayımlanan bağımsız bir raporla da doğrulanmıştı.
Mali açıdan bakıldığında ise Thames Water'ın toplam borcu 15 milyar sterlini aşmış durumda. Şirketin ana hissedarı olan Çin merkezli Chongqing Liangjiang ve diğer yatırımcılar, geçen yıl şirkete sermaye enjeksiyonu yapmayı reddetmiş, bu durum şirketi iflasın eşiğine getirmişti. İngiliz hükümeti, şirketin hizmet vermeye devam etmesi için olası bir kamulaştırma dahil her seçeneği masada tuttuğunu açıklamıştı.
Bölgesel veya küresel boyut
Thames Water krizi, özelleştirilmiş altyapı hizmetlerinin karşılaştığı temel yönetişim sorunlarını gözler önüne seriyor. Birleşik Krallık genelinde su şirketlerinin borç yükü ve altyapı eksiklikleri son yıllarda sık sık gündeme geliyor. Özellikle İngiltere ve Galler'deki su şirketleri, yağmurlu günlerde kanalizasyon taşmaları ve içme suyu kalitesindeki düşüş nedeniyle kamuoyunun büyük tepkisini çekiyor. Bu durum, Avrupa genelinde su hizmetlerinin kamusal mı yoksa özel sektör tarafından mı yönetilmesi gerektiği üzerine tartışmaları da yeniden alevlendirdi.
Uzmanlara göre, Thames Water'ın yaşadığı bu kriz, Birleşik Krallık'ın düzenleyici kurumu Ofwat'ın performansı ve hükümetin özelleştirme politikalarının sorgulanmasına yol açıyor. Özellikle iklim değişikliğinin etkileriyle birlikte su kaynaklarının yönetimi daha kritik hale gelirken, altyapı yatırımlarının yetersizliği gelecekte daha büyük sorunlara neden olabilir. Bu bağlamda, Thames Water'da yaşananlar, küresel çapta su hizmetlerinin sürdürülebilirliği ve düzenlenmesi konusunda önemli bir örnek teşkil ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme Türkiye açısından doğrudan bir etki yaratmasa da, su hizmetlerinin özelleştirilmesi ve altyapı yönetimi konusunda çıkarımlar yapılabilir. İngiltere'de su şirketlerinin yaşadığı bu sorunlar, Türkiye'deki belediyelerin su ve altyapı hizmetlerini özel şirketlere devretme tartışmalarında önemli bir referans niteliği taşıyor. Türkiye'de de benzeri özelleştirme modelleri tartışılırken, şeffaflık, denetim ve hizmet kalitesinin korunması büyük önem taşıyor. Ayrıca, iklim değişikliğine bağlı olarak su kaynaklarının azalması, su yönetiminin stratejik önemini artırıyor. Bu örnek, Türkiye'nin su altyapısı yatırımlarını planlarken uzun vadeli sürdürülebilirlik ve kamu yararını ön planda tutması gerektiğini gösteriyor.
