Son yıllarda ABD siyasetinde yükselen bir fenomen olan ‘çapsız sol’ (dirtbag left), geleneksel sol söylemleri reddeden, popülist ve provokatif bir tarzla dikkat çekiyor. Uganda kökenli siyaset bilimci Mahmood Mamdani'nin çalışmalarına atıfla, bu akımın neden başarılı olduğu sorgulanıyor. Tıpkı uçuruma doğru yürüyen lemmingler gibi, belirli bir seçmen kitlesi, özellikle de haklarından mahrum bırakılmış kesimler, her zaman ‘her kazana bir tavuk’ vaat eden adaylara oy veriyor. Peki bu eğilimin arkasında yatan dört temel neden ne?
Gelişmenin Arka Planı: Çapsız Sol Nedir?
‘Çapsız sol’ terimi, ilk kez 2010'ların ortalarında Amerikalı solcu podcast yayıncıları tarafından kullanılmaya başlandı. Bu akım, politik doğruculuğu reddeden, küfürlü ve alaycı bir dil benimseyen, ancak ekonomik olarak sol fikirleri savunan bir çizgiyi ifade ediyor. Mamdani'nin analizini referans alan yorumcular, bu akımın başarısını, sistem karşıtı duyguları mobilize etme kabiliyetine bağlıyor. Özellikle işçi sınıfı ve eğitim seviyesi düşük beyaz seçmenler, kendilerini ‘Washington elitleri’ ve ‘sosyal adalet savaşçıları’ arasında sıkışmış hissediyor. Bu kesim, kendilerine samimi gelen, ‘gerçekleri söyleyen’ adaylara yöneliyor.
Seçmen psikolojisi üzerine yapılan araştırmalar, ekonomik kaygıların ve statü kaybı korkusunun bu eğilimi beslediğini gösteriyor. ‘Her kazana bir tavuk’ vaadi, aslında New Deal döneminden kalma basit bir refah sözü; ancak günümüzde bu söz, kurumsal güçlere karşı bir meydan okuma olarak algılanıyor. Çapsız solun liderleri, Bernie Sanders ve Alexandria Ocasio-Cortez gibi isimler, bu vaadi daha radikal bir dile dönüştürüyor: ‘Milyarderlerin varlıklarına el koy’, ‘Her Amerikalıya iş garantisi ver’ gibi söylemlerle tabanı harekete geçiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu akım sadece ABD'ye özgü değil. Avrupa'da da benzer popülist sol hareketler yükseliyor: Yunanistan'daki SYRIZA, İspanya'daki Podemos, Almanya'daki Sol Parti (Die Linke) çapsız solun bazı özelliklerini taşıyor. Ancak ABD'deki versiyonu, iki partili sistemin kutuplaşması ve başkanlık sistemi nedeniyle daha belirleyici oluyor. 2024 seçimlerine doğru giderken, bu akımın Demokrat Parti içindeki etkisi artıyor. Biden yönetiminin ılımlı politikaları, partinin sol kanadını tatmin etmiyor ve bu da çapsız solun daha fazla görünürlük kazanmasına yol açıyor.
Küresel ölçekte, bu eğilim, neoliberalizmin krizine bir tepki olarak okunabilir. 2008 finansal krizi ve COVID-19 pandemisi sonrası artan eşitsizlik, halkları radikal çözümlere yönlendiriyor. Ancak çapsız solun popülizmi, bazen otoriter liderleri de besleyebiliyor; zira ‘her kazana bir tavuk’ vaadi, vaat edenin gücü elinde toplamasına da kapı aralıyor. Bu, Venezuela örneğinde görüldüğü gibi, demokratik kurumları zayıflatma riski taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de benzer bir popülist sol akım bulunmasa da, ABD'deki bu gelişme, küresel siyasi eğilimler açısından dikkatle izlenmeli. Türkiye'nin ABD ile ilişkileri, özellikle ticaret ve savunma alanlarında, ABD'nin iç siyasi dengelerinden etkileniyor. Çapsız solun yükselişi, Türkiye'ye karşı daha müdahaleci bir ABD politikası anlamına gelebilir; zira bu akım, insan hakları ve demokrasiye daha fazla vurgu yapıyor. Öte yandan, ekonomik popülizmin yükselişi, küresel ticarette korumacılığı artırabilir ve bu da Türkiye gibi ihracata dayalı büyüyen ekonomiler için risk oluşturabilir. Türkiye'nin, ABD'deki bu siyasi dönüşümü iyi analiz ederek dış politikasını buna göre şekillendirmesi gerekiyor.
