Tennessee Ulusal Muhafızları'na bağlı iki asker, devriye görevi sırasında silahlı bir kovalamaca sonucunda bir sivili vurarak öldürdü. Tennessee Soruşturma Bürosu (TBI), olayla ilgili resmi bir soruşturma başlattığını duyurdu. 3 Mart sabahı Memphis yakınlarındaki Shelby County'de meydana gelen olayda, Ulusal Muhafız askerlerinin devriye aracıyla takip ettiği bir sivil aracın dur ihtarına uymadığı, ardından askerlerin ateş açtığı belirtildi. TBI, ölen kişinin kimliğini henüz açıklamazken, olay yerinde silah bulunduğu ancak sivilin ateş açıp açmadığının soruşturmanın odak noktası olduğu ifade edildi.
Gelişmenin arka planı
Tennessee Valisi Bill Lee, ocak ayında eyalette artan suç oranlarıyla mücadele kapsamında Ulusal Muhafız birliklerinin kolluk kuvvetlerine destek vermesi için yetkilendirme yapmıştı. Bu kapsamda yaklaşık 100 asker, Memphis ve çevresinde devriye görevine başlamıştı. Ancak bu, Ulusal Muhafızların doğrudan sivil hedeflere ateş açtığı ilk olay olarak kayıtlara geçti. Askeri personelin sivil polis yetkileriyle donatılması, özellikle Posse Comitatus Yasası'nın sınırları nedeniyle tartışma konusu olmuştu. Federal yasa, ordu birliklerinin kolluk faaliyetlerinde bulunmasını kısıtlarken, Ulusal Muhafız birimleri eyalet valisinin emrinde olduğu için bu kısıtlamanın dışında kalıyor. Olay, bu istisnanın ne kadar geniş yorumlanabileceği sorusunu gündeme getirdi.
Memphis Polis Departmanı, olayın ardından bölgede geniş güvenlik önlemleri alırken, TBI dedektifleri askerlerin ifadelerini aldı ve olay yeri incelemesi yaptı. Askerlerin hangi birime bağlı olduğu ve daha önce benzer bir olaya karışıp karışmadıkları soruşturmanın bir diğer boyutu. Tennessee Ulusal Muhafızları'ndan yapılan açıklamada, olayla ilgili tam iş birliği yapılacağı ve dahili bir inceleme başlatıldığı belirtildi. Açıklamada, "Bu trajik olay hepimizi derinden üzdü. Şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerimiz doğrultusunda soruşturmayı titizlikle yürüteceğiz" ifadelerine yer verildi.
Bölgesel ve küresel boyut
Olay, ABD genelinde Ulusal Muhafız birliklerinin sivil polis görevlerinde kullanılmasına yönelik eleştirileri yeniden alevlendirdi. 2020'deki George Floyd protestoları sırasında birçok eyalette Ulusal Muhafızlar sokağa çıkmış, bazı olaylarda sivillere karşı orantısız güç kullanıldığı iddia edilmişti. Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği (ACLU), Tennessee'deki yetkilendirmeyi "askerileştirmenin tehlikeli bir örneği" olarak nitelendirirken, bu olayın endişeleri haklı çıkardığını savundu. Öte yandan, kolluk destekçileri, artan suç oranları karşısında Ulusal Muhafızların önemli bir caydırıcı olduğunu ve izole bir olayın genel uygulamayı gölgelememesi gerektiğini ifade ediyor.
Federal düzeyde ise Biden yönetimi, Ulusal Muhafızların kolluk görevlerinde kullanımına ilişkin net bir politika belirlemiş değil. Savunma Bakanlığı, konuyu eyaletlerin yetki alanı olarak görürken, insan hakları örgütleri federal müdahale çağrısı yapıyor. Tennessee'deki bu olay, ABD Yüksek Mahkemesi'ne taşınabilecek hukuki bir emsal oluşturabilir; zira askeri personelin sivil bir hedefe ateş açması, Anayasa'nın 4. Ek Maddesi'ndeki 'makul olmayan arama ve el koyma' yasağı kapsamında değerlendirilecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu olay, ABD'deki askeri birliklerin sivil kolluk görevlerinde kullanılmasının potansiyel risklerini göstermesi açısından önemli. Türkiye, özellikle terörle mücadele operasyonlarında zaman zaman askeri birlikleri sivil güvenlik görevlerinde kullanıyor. ABD'deki bu tür olaylar, uluslararası hukuk bağlamında askeri personelin sivil polis yetkilerinin sınırlanması gerektiği yönündeki tartışmaları güçlendirebilir. Doğrudan bir etkisi olmasa da, benzer yetkilendirme modellerini kullanan ülkeler için dikkatle izlenmesi gereken bir emsal teşkil ediyor.
