Teknoloji devleri, yapay zeka (YZ) alanındaki abartılı beklentileri nakde çevirmenin yeni bir yolunu buldu: piyasa oynaklığını satmak. Son aylarda teknoloji şirketlerinin dönüştürülebilir tahvil (convertible bond) ihraçlarında görülen olağanüstü artış, aslında yatırımcıların her zamankinden daha sinirli olduğu bir piyasada şirketlerin düşük maliyetli fonlama arayışının bir sonucu. Bu enstrümanlar, teknoloji hisselerindeki yüksek oynaklık sayesinde yatırımcılara cazip getiriler vaat ederken, ihraççılara da hisse senedi benzeri bir esneklik kazandırıyor.
Gelişmenin arka planı: Dönüştürülebilir tahviller neden patladı?
Dönüştürülebilir tahviller, belirli bir süre sonra ihraççı şirketin hisse senedine dönüştürülebilme opsiyonu taşıyan borçlanma araçlarıdır. Geleneksel tahvillere göre daha düşük faiz öderler çünkü yatırımcı, hisse fiyatının yükselmesi halinde dönüşüm yaparak ek getiri elde etme şansına sahiptir. 2023 yılından itibaren teknoloji şirketleri bu araçlara yoğun ilgi göstermeye başladı. OpenAI, Anthropic, Databricks gibi yapay zeka alanında lider şirketler yüz milyonlarca dolarlık dönüştürülebilir tahvil ihraç etti. Nisan 2024 itibarıyla küresel dönüştürülebilir tahvil piyasasının büyüklüğü 500 milyar doları aştı; teknoloji sektörünün payı bu hacmin yüzde 40'ına ulaştı.
Bu eğilimin arkasında iki temel faktör var. İlk olarak, yapay zeka şirketleri büyümek için yoğun sermaye ihtiyacı duyuyor ancak yüksek faiz ortamında geleneksel borçlanma pahalı hale geldi. İkincisi, teknoloji hisselerindeki oynaklık (volatilite) tarihsel ortalamaların çok üzerinde seyrediyor. YZ ile ilgili her yeni duyuru — ister bir ürün lansmanı ister düzenleyici bir engel olsun — hisse fiyatlarında yüzde 10-20'lik dalgalanmalara yol açabiliyor. Bu oynaklık, dönüştürülebilir tahvillerin opsiyon değerini şişiriyor; yatırımcılar bu dalgalı zeminde kumar oynamayı seven hedge fonlar ve arbitrajcılar için bu araçlar biçilmiş kaftan haline geliyor.
Ancak bu strateji risksiz değil. Dönüştürülebilir tahviller, şirketin iflası halinde teminatlı borçlara göre daha düşük önceliğe sahiptir. Ayrıca hisse fiyatının beklenenin altında kalması durumunda yatırımcılar ellerinde düşük faizli bir tahvil tutmuş olur; şirketler için bu, vade sonunda nakit çıkışı yaratabilir. Yine de teknoloji grupları, bu araçları bir 'bedava finansman' gibi görme eğiliminde. Yapay zeka balonu sönene kadar bu oynaklık satışının cazibesi devam edecek gibi görünüyor.
Bölgesel veya küresel boyut: Piyasalarda yeni bir kırılganlık kaynağı mı?
Dönüştürülebilir tahvil piyasasındaki bu patlama, sadece teknoloji şirketlerini değil, küresel finans sisteminin işleyişini de etkiliyor. Şu anda dolaşımda olan bu tahvillerin büyük kısmı hedge fonlar ve özel sermaye fonları tarafından tutuluyor. Bu fonlar, oynaklık üzerine bahis oynayan karmaşık türev stratejileri kullanıyor. Bir kriz durumunda, bu tahvillerdeki hızlı çözülme dalga etkisi yaratabilir. Örneğin, 2022'deki kripto çöküşünde benzer yapısal ürünler zincirleme teminat çağrılarına yol açmıştı.
ABD Merkez Bankası (Fed) ve Avrupa Merkez Bankası (ECB), yapay zeka şirketlerinin bu borçlanma yöntemiyle büyümesini yakından izliyor. Konuyu yakından takip eden uzmanlara göre, bu eğilim geleneksel bankacılık dışı finans (shadow banking) sektörünün derinleşmesine katkıda bulunuyor. Asya'da ise Çinli teknoloji devleri (Alibaba, Tencent, Baidu) benzer bir yolu izlemeye başladı. Hong Kong Borsası'nda işlem gören bazı teknoloji şirketleri, 2024'ün ilk çeyreğinde rekor miktarda dönüştürülebilir tahvil ihraç etti. Bu durum, Asya piyasalarında da oynaklığın arttığı anlamına geliyor. Küresel düzeyde, yapay zeka ile ilgili herhangi bir olumsuz haber (örneğin düzenleyici bir yasak veya büyük bir model başarısızlığı) bu tahvillerin değerini hızla düşürebilir ve domino etkisi yaratabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de dolaylı etkileri olabilir. Türkiye'deki teknoloji şirketleri (örneğin Trendyol, Getir veya oyun stüdyoları) uluslararası fonlara erişmek için dönüştürülebilir tahvil ihracına yönelebilir. Ancak Türkiye'nin yüksek enflasyon ve faiz ortamı, bu araçların maliyet avantajını ortadan kaldırabilir. Küresel oynaklık satışı eğilimi, gelişmekte olan piyasalardan sermaye çıkışı riskini artırabilir. Ayrıca, yapay zeka şirketlerinin kaldıraçlı borçlanması küresel bir kriz getirirse, Türkiye gibi kırılgan ekonomiler bundan en çok etkilenenlerden biri olabilir. Borsa İstanbul'da yapay zeka temalı hisselerin oynaklığı, dünya geneline paralel olarak artmış durumda. Türkiye'nin teknoloji girişimcileri bu global eğilimi yakından takip etmeli ancak aşırı riskli yapılardan kaçınmalıdır.
