Filipinler'in Birleşmiş Milletler'e sunduğu kıta sahanlığı başvurusu, Tayvan'ın Scarborough Resifi üzerindeki egemenlik iddiası ile Taipei'nin Manila ile güçlendirmek istediği güvenlik işbirliği arasındaki hassas dengeyi gün yüzüne çıkardı. Tayvan Dışişleri Bakanlığı, söz konusu resif üzerindeki tarihi haklarını yinelemekle birlikte, Filipinler ile ilişkileri önceleyen daha temkinli bir yaklaşım sergiliyor.
Bölgesel Güvenlik Dengeleri
Uzmanlar, Tayvan'ın bu tutumunu Güney Çin Denizi'ndeki toprak anlaşmazlıklarıyla mücadelede ve bölgesel istikrarın korunmasında Tayvan'ın önemli bir ortak olarak gördüğü Filipinler'le ilişkilerini bozmama isteğine bağlıyor. Tayvan, resmi olarak Scarborough Resifi'ni kendi toprağı olarak görüyor ve bu iddiasını tarihi ve hukuki gerekçelere dayandırıyor. Ancak Manila yönetiminin BM'ye yaptığı son başvuru, iki taraf arasındaki görüş ayrılığını netleştirdi; zira başvuru, resifi Filipinler'in münhasır ekonomik bölgesi içinde konumlandırıyor.
Tayvan Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, evveliyatına vurgu yapılarak, ''Tayvan'ın Scarborough Resifi ve çevresindeki sular üzerindeki egemenlik hakları, tarihsel ve hukuki gerçeklere dayanmaktadır; ancak Tayvan hükümeti, bölgesel barış ve istikrarı koruma ve ihtilafları diyaloğu temel alarak çözme konusundaki kararlılığını sürdürmektedir.'' denildi.
Bu açıklama, Tayvan'ın egemenlik iddiasında geri adım attığı anlamına gelmiyor; ancak mevcut küresel ve bölgesel konjonktürde Taipei'nin önceliklerinin değiştiğine işaret ediyor. Tayvan, Çin'in artan askeri baskısı karşısında Filipinler, Japonya ve diğer bölge ülkeleriyle güvenlik işbirliğini derinleştirmeye çalışıyor. Bu bağlamda, Filipinler'le yaşanacak bir anlaşmazlık, Tayvan'ın Hint-Pasifik stratejisini ve demokratik müttefiklerle ilişkilerini zayıflatabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Scarborough Resifi, Güney Çin Denizi'nde stratejik bir konuma sahip olup, balıkçılık faaliyetleri ve potansiyel enerji kaynakları açısından büyük önem taşıyor. Çin, Tayvan ve Filipinler'in yanı sıra Vietnam, Malezya, Brunei ve Endonezya da bölgede hak iddiasında bulunuyor. 2016 yılında Lahey'deki Daimi Tahkim Mahkemesi, Filipinler'in lehine bir karar vererek Çin'in dokuz çizgili harita temelli iddialarını reddetmişti; ancak Çin bu kararı tanımıyor.
Tayvan'ın bu son hamlesi, Çin'in bölgedeki agresif tutumuna karşı bir denge unsuru olarak görülüyor. Genişlemekte olan Çin askeri varlığı, Tayvan'ın yanı sıra Filipinler ve diğer bölge ülkeleri için de bir tehdit oluşturuyor. Bu nedenle Tayvan, egemenlik iddialarını askıya alarak (soft-pedaling) Filipinler'le işbirliğini güçlendirmeyi ve Çin'e karşı ortak bir duruş sergilemeyi amaçlıyor.
Öte yandan, Tayvan'ın bu tutumu, Çin'in Tayvan'ı kendi toprağının bir parçası olarak görme politikasıyla da çelişiyor. Pekin, Tayvan'ın bağımsız bir egemenlik iddiasında bulunmasına şiddetle karşı çıkıyor. Ancak Tayvan, Scarborough konusunda Çin ile aynı görüşü paylaşmakla birlikte, Filipinler'le ilişkilerini önceleyerek dolaylı olarak Çin'in çizgisinden ayrılıyor.
Bu gelişme, bölgedeki ittifakların yeniden şekillendiğine işaret ediyor. Tayvan ile Filipinler arasındaki ilişkiler, COVID-19 sonrası dönemde özellikle ticaret, yatırım ve insani yardım alanlarında gelişme kaydetti. Ayrıca, Tayvan'ın 'Yeni Güneye Bakış Politikası' (New Southbound Policy) kapsamında Filipinler'le bağlarını güçlendirmeye çalıştığı biliniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Güney Çin Denizi'ndeki toprak anlaşmazlıklarına doğrudan taraf olmamakla birlikte, bölgedeki gelişmeleri yakından takip ediyor. Bu anlaşmazlıklar, küresel ticaret yollarının güvenliği ve deniz hukuku açısından önem taşıyor; zira Güney Çin Denizi, dünya ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği stratejik bir su yolu. Türkiye, uluslararası hukuka ve barışçıl çözüm yöntemlerine verdiği destek çerçevesinde, bölgedeki ihtilafların diyalog yoluyla çözülmesini savunuyor. Ayrıca Türkiye'nin, Tayvan ile ekonomik ve kültürel ilişkileri bulunmakla birlikte, Çin ile olan kapsamlı ilişkileri, Tayvan'ın statüsü konusunda hassas bir denge izlemesini gerektiriyor.
