Tayvan yönetimi, Çin'e ait olduğu belirtilen sivil gemi grubunun, Güney Çin Denizi'nde egemenliği tartışmalı olan Itu Aba adası çevresindeki sulara Perşembe günü "açık bir şekilde tecavüz ettiğini" açıkladı. Tayvan Sahil Güvenlik ekipleri tarafından 15 dakika içinde bölgeden uzaklaştırılan gemilerin, ada yakınlarında durmadığı, seyir halinde olduğu belirtildi. Ada üzerinde Tayvan, Çin, Filipinler ve Vietnam egemenlik iddiasında bulunuyor.
Itu Aba Adası ve Bölgedeki Egemenlik Tartışmaları
Güney Çin Denizi'ndeki Spratly Adaları'nın bir parçası olan Itu Aba (Tayvan tarafından Taiping Adası olarak anılıyor), stratejik konumuyla dikkat çekiyor. Ada, Tayvan tarafından fiilen kontrol edilse de, Çin, Filipinler ve Vietnam da egemenlik iddiasında bulunuyor. Bölgede ticaret yollarının güvenliği, balıkçılık hakları ve potansiyel enerji kaynakları nedeniyle tansiyon yüksek.
Tayvan Milli Savunma Bakanlığı, son olayda Çin gemilerinin adanın 1,5 deniz mili açığına kadar yaklaştığını ve "savaş gemisi statüsünde olmayan" sivil gemiler olduğunu bildirdi. Tayvan Sahil Güvenlik ekipleri, telsiz anonsu ve manevralarla gemileri uzaklaştırdı. Tayvan Dışişleri Bakanlığı konuyu "egemenlik ihlali" olarak değerlendirirken, Çin tarafından henüz resmi bir açıklama gelmedi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Güney Çin Denizi, dünya deniz ticaretinin yaklaşık üçte birine ev sahipliği yapıyor. Çin, bölgenin neredeyse tamamı üzerinde "dokuz çizgi hattı" olarak bilinen bir egemenlik iddiasına sahip. Bu iddialar, Filipinler, Vietnam, Malezya, Brunei ve Tayvan ile zaman zaman gerilimlere yol açıyor. 2016'da Lahey'deki Daimi Tahkim Mahkemesi'nin Çin'in tarihi iddialarını reddeden kararına rağmen Pekin yönetimi kararı tanımadığını açıklamıştı.
Son olay, ABD ve müttefiklerinin bölgede serbest seyrüsefer operasyonları düzenlediği bir döneme denk geliyor. Washington, uluslararası hukuka uygun olarak tüm ülkelerin bölgedeki geçiş hakkını savunuyor. Çin ise dış müdahaleye karşı olduğunu vurguluyor. Tayvan, Çin anakarası ile olan hassas ilişkileri nedeniyle bu tür olaylarda denge politikası izlemeye çalışıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Çin Denizi'ndeki gerginlik, doğrudan Türkiye'yi hedef almasa da küresel ticaret yollarının güvenliği açısından kritik bir bölge. Türkiye, dış ticaretinin önemli bir kısmını deniz yoluyla gerçekleştiriyor; Asya-Pasifik ticaret rotalarındaki herhangi bir aksama, tedarik zincirlerini ve enerji fiyatlarını etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, Güney Çin Denizi'ndeki anlaşmazlıklarda taraf olmamakla birlikte, uluslararası hukukun ve BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin (UNCLOS) uygulanmasını savunuyor. Bölgede ABD-Çin rekabetinin tırmanması, Türkiye'nin dengeli dış politika duruşunu korumasını gerektiriyor.
