ABD Yüksek Mahkemesi, son dönemde verdiği iki önemli kararla uluslararası hukukun tarihsel temellerine dair tartışmaları yeniden alevlendirdi. Slaughter ve Cook davalarında mahkeme, geçmişe dair okumalarında bariz hatalar yaparak birbiriyle tamamen çelişen iki karara imza attı. Bu durum, sadece hukuki tutarlılık açısından değil, aynı zamanda uluslararası ilişkilerde emsal teşkil eden kararların güvenilirliği açısından da endişe verici.
Arka Plan: Tarih Mahkeme Salonunda
Mahkeme, her iki davada da 18. yüzyıl diplomasi tarihine başvurarak kararlarını gerekçelendirmeye çalıştı. Slaughter davasında, bir uluslararası anlaşmanın yorumlanması sırasında mahkeme, dönemin diplomatik yazışmalarını ve o dönemde geçerli olan teamülleri dikkate almayarak yanlış bir sonuca vardı. Oysa ki, tarihsel bağlamın doğru anlaşılması, anlaşmanın ruhunun kavranması için hayati önem taşır. Mahkeme, burada adeta bir tarihçi gibi davranmak yerine, kendi yargısal tercihlerine uygun bir tarih anlatısı inşa etti.
Cook davasında ise benzer bir hata daha da belirginleşti. Mahkeme, bu kez bir devletin egemenlik haklarının sınırlarını belirlerken tarihsel belgelere dayandı. Ancak incelenen belgeler, mahkemenin ulaştığı sonucu desteklemediği gibi, aksine tam tersi bir tablo ortaya koyuyordu. Uzman tarihçiler, mahkemenin kullandığı kaynakların seçici olduğunu ve bağlamından koparıldığını vurguladı.
Bu iki karar, yalnızca hukuk çevrelerinde değil, aynı zamanda tarihçiler ve diplomatlar arasında da büyük yankı uyandırdı. Zira bir yüksek mahkemenin tarihe bu kadar keyfi bir şekilde yaklaşması, ileride benzer davalarda emsal teşkil edecek nitelikte. Ayrıca, uluslararası hukukun bağlayıcılığına duyulan güveni de sarsma potansiyeli taşıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Söz konusu kararlar, sadece ABD iç hukukunu değil, aynı zamanda uluslararası hukuk sistemini de yakından ilgilendiriyor. Slaughter ve Cook davaları, birçok devletin taraf olduğu çok taraflı anlaşmaların yorumlanmasına ışık tutuyor. Eğer mahkemeler tarihsel gerçekleri çarpıtarak karar verebilirse, bu durum uluslararası anlaşmalara duyulan güveni zedeler. Özellikle sınır anlaşmazlıkları, deniz yetki alanları ve ticaret antlaşmaları gibi hassas konularda, tarihsel yorumun keyfiliği ciddi çatışmalara yol açabilir.
Uzmanlar, bu tür kararların, uluslararası yargı mercileri nezdinde ABD'nin güvenilirliğini sorgulattığını belirtiyor. Zira ABD, birçok uluslararası anlaşmanın hem imzacısı hem de garantörü konumunda. Mahkemenin bu kararları, diğer devletlerin de benzer argümanlarla anlaşmalardan çekilmesine veya yeniden müzakere taleplerine yol açabilir. Ayrıca, küresel güç mücadelelerinde tarihin bir silah olarak kullanılması tehlikesini de beraberinde getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD Yüksek Mahkemesi'nin bu kararları, Türkiye'yi doğrudan ilgilendirmese de, uluslararası hukukta emsal teşkil etme potansiyeli taşıdığı için dolaylı etkiler yaratabilir. Özellikle Ege Denizi ve Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanlarına ilişkin anlaşmazlıklarda, tarihsel argümanlar sıkça kullanılmaktadır. Eğer uluslararası mahkemeler tarihsel yorumda keyfiliğe izin verirse, Türkiye'nin uluslararası hukuka dayalı tezleri zayıflayabilir. Ayrıca, ABD'nin iç siyasetindeki bu tür tutarsızlıklar, küresel istikrarı olumsuz etkileyebilecek bir faktör olarak değerlendirilmelidir. Ankara, bu gelişmeleri yakından takip ederek uluslararası hukuk alanındaki pozisyonunu güçlendirmelidir.
