Kabil'de Taliban yönetimi, Afganistan'da iktidara gelişinin beşinci yıldönümünü sokak gösterileri ve askeri geçit töreniyle kutladı. Eski ABD Büyükelçiliği'nin yakınındaki meydanda yüzlerce kişi toplanırken, askeri helikopterler sporcuların geçit töreni üzerine taze çiçekler bıraktı. Ancak törende sadece erkek sporcular yer aldı; zira Taliban'ın uyguladığı katı yorumlara göre Afganistan'da kadınların spor yapması yasaklandı. Bu durum, uluslararası toplumun Taliban'a yönelik eleştirilerini yeniden gündeme getirdi.
Beş yıllık iktidarın gölgesinde kutlama
Afganistan'da 15 Ağustos 2021'de Kabil'in düşmesiyle birlikte yönetimi devralan Taliban, beşinci yıl dönümünü ülke genelinde düzenlenen etkinliklerle kutladı. Başkent Kabil'deki Meşale Meydanı'nda toplanan kalabalık, Taliban bayrakları taşıdı ve yönetim lehine sloganlar attı. Gösterilere katılanların çoğunluğunu erkekler oluştururken, kadınların katılımının sınırlı olduğu gözlendi. Taliban hükümeti, etkinliklerin 'ulusal birlik' mesajı verdiğini ve halkın yönetime desteğini gösterdiğini savundu.
Kutlama programı kapsamında düzenlenen geçit töreninde, milli sporcuların yanı sıra askeri birlikler de yer aldı. Helikopterlerin çiçek bırakması, görsel bir şölen oluştururken, bu görüntüler Taliban'ın medya organlarında geniş yankı buldu. Ancak törenin sadece erkek sporculara açık olması, yönetimin kadınlara yönelik kısıtlayıcı politikalarını bir kez daha gözler önüne serdi. Taliban'ın 2021'de iktidara gelmesinden bu yana kadınların spor faaliyetlerine katılımı tamamen yasaklanmış durumda; ayrıca kız çocuklarının ortaöğretim ve üniversite eğitimine devam etmesi de engelleniyor.
Uluslararası toplumun tepkisi ve bölgesel dengeler
Taliban yönetiminin beşinci yılını kutlaması, uluslararası toplumda farklı tepkilere yol açtı. Batılı ülkeler, Taliban'ın kadın hakları ve insan hakları konusundaki ihlallerini hatırlatarak, yönetimi tanımadıklarını yineledi. ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, 'Afgan halkının temel hak ve özgürlüklerinin korunması' çağrısı yapıldı. Öte yandan Çin, Rusya ve Pakistan gibi ülkeler, Taliban ile diplomatik ilişkilerini sürdürmeye devam ediyor. Özellikle Çin, Afganistan'daki doğal kaynaklara erişim ve güvenlik konularında Taliban ile iş birliğini derinleştirme arayışında.
Bölgesel açıdan bakıldığında, Afganistan'daki istikrar, komşu ülkeler için kritik önem taşıyor. Taliban'ın iktidarda kalması, Pakistan sınırındaki güvenlik risklerini artırırken, İran da Afgan mülteciler ve uyuşturucu kaçakçılığı konularında tehditlerle karşı karşıya. Taliban'ın, uluslararası toplum tarafından tanınmaması, ülkeye yönelik insani yardım akışını da olumsuz etkiliyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre, Afganistan'da yaklaşık 23 milyon kişi insani yardıma muhtaç durumda ve bu sayı her geçen yıl artıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Taliban'ın iktidara gelmesinin ardından Kabil'deki büyükelçiliğini açık tutan sayılı ülkelerden biri olmuştu. Ancak son dönemde Türkiye'nin Afganistan'daki diplomatik varlığını azalttığı gözleniyor. Bu gelişme, Türkiye'nin Afganistan'daki insani yardım faaliyetleri ve bölgesel istikrar arayışı açısından belirleyici. Türkiye, Taliban ile diyalog kurarak insani krizin hafifletilmesine katkı sağlamaya çalışsa da, Taliban'ın kadın hakları konusundaki katı tutumu, Türkiye'nin bu konudaki hassasiyetleriyle çelişiyor. Ayrıca, Afganistan'daki istikrarsızlık, Türkiye'ye yönelik düzensiz göç baskısını artırabilir. Bu nedenle Türkiye, hem insani yardım hem de güvenlik boyutunu göz önünde bulundurarak, bölgedeki gelişmeleri yakından izlemeli.
