Taliban yönetimi, Afgan güçlerinin Pakistan topraklarındaki militan sığınaklarına hava ve kara operasyonları düzenlediğini açıkladı. Taliban Sözcüsü Zabihullah Mücahid tarafından yapılan yazılı açıklamada, Pakistan'ın Hayber Pahtunhva eyaletine bağlı bazı bölgelerdeki hedeflerin vurulduğu belirtildi. Saldırının, Afganistan'ın doğusundaki Nangarhar ve Kunar vilayetlerinde Taliban karşıtı militan grupların faaliyet göstermesine yanıt olarak düzenlendiği ifade edilen açıklamada, “Afgan güçleri, Pakistan tarafında sığınak olarak kullanılan noktaları hedef aldı” denildi. Olayın ardından Pakistan Dışişleri Bakanlığı, Afganistan'ın egemenliğini ihlal ettiği gerekçesiyle resmi şikayette bulundu ve sınır hattındaki gerginliğin düşmanlığa dönüşmemesi için itidal çağrısı yaptı.
Gelişmenin arka planı: 20 yıllık çatışmanın yeni boyutu
Afganistan-Pakistan sınırı, 1979'daki Sovyet işgalinden bu yana bölgesel çatışmaların merkez üssü konumunda. 2021'de Taliban'ın Kabil'i ele geçirmesinden sonra, özellikle Pakistan topraklarında konuşlu olduğu iddia edilen IŞİD Horasan (IŞİD-K) ve Pakistan Talibanı (TTP) gibi gruplar, Afgan güvenlik güçlerine karşı saldırılarını artırdı. Taliban yönetimi, bu grupların Afganistan'da faaliyet göstermesine izin vermediğini savunurken, Pakistan ise Taliban'ı bu gruplara karşı yeterli önlem almamakla suçluyor. Son haftalarda, Nangarhar'da düzenlenen intihar saldırılarının ardından Taliban, Pakistan'ın militanlara lojistik destek sağladığı yönünde suçlamalarda bulunmuştu. Bu operasyon, iki ülke arasındaki güven bunalımını daha da derinleştiriyor.
Pakistan'ın Hayber Pahtunhva bölgesi, tarihsel olarak Peştun aşiretlerinin yaşadığı ve militan grupların serbestçe hareket ettiği bir alan. ABD'nin 2021'de çekilmesinden sonra bu bölge, hem Taliban karşıtı direnişçiler hem de IŞİD-K için sığınak haline geldi. Taliban'ın Pakistan'a yönelik bu askeri müdahalesi, iki ülke arasındaki diplomatik kanalların neredeyse tamamen tıkanmasına neden oldu. İslamabad yönetimi, Afganistan sınırını mayınlama ve fiziki engellerle kapatma kararı alırken, Taliban da sınır ötesi operasyonları meşru müdafaa hakkı olarak tanımlıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Güney Asya'nın kırılgan dengesi
Afganistan-Pakistan arasındaki bu sınır ötesi çatışma, bölgesel güçlerin de dikkatle izlediği bir konu. Çin, Pakistan'ın en önemli müttefiki olarak İslamabad'a askeri ve ekonomik destek sağlarken, Hindistan ise Afganistan'daki etkisini artırmak için Taliban yönetimiyle dolaylı temaslarını sürdürüyor. Rusya ve İran, Orta Asya'ya yayılma potansiyeli taşıyan militan tehdidine karşı ortak güvenlik mekanizmaları üzerinde çalışıyor. ABD'nin bölgeden çekilmesiyle oluşan güç boşluğu, bu gerilimi daha da körüklüyor. Uzmanlara göre, Taliban'ın Pakistan'a yönelik bu hamlesi, Afganistan'da kalıcı istikrar sağlanana kadar sınır ötesi çatışmaların devam edeceğinin bir işareti. Özellikle TTP'nin Pakistan hükümetine karşı yürüttüğü saldırılarda Afgan topraklarını kullanması, İslamabad'ın Taliban üzerindeki baskısını artırmasına yol açıyor.
BM Güvenlik Konseyi'nin yayımladığı son rapor, Afganistan'ın terör örgütleri için bir üs haline geldiği uyarısında bulunuyor. Rapor, IŞİD-K'nin Afganistan'ın kuzeydoğusunda 6 binden fazla savaşçıya sahip olduğunu ve Pakistan sınırı boyunca faaliyetlerini sürdürdüğünü belirtiyor. Aynı şekilde, El Kaide bağlantılı grupların da bu bölgeyi lojistik merkez olarak kullandığı ifade ediliyor. Taliban yönetiminin, bu grupların Afganistan'da barınmasına izin vermediği yönündeki ısrarlı açıklamalarına rağmen, sahadaki istihbarat raporları aksini gösteriyor. Pakistan'ın bu nedenle Taliban'ı doğrudan tehdit olarak görmesi ve sınır hattında askeri yığınak yapması, iki ülke arasında sıcak çatışma riskini artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Afganistan'da istikrarın sağlanması için Kabil'deki büyükelçiliğini açık tutan ve Taliban yönetimiyle diplomatik temasını sürdüren sayılı ülkelerden biri. Pakistan'ın sınır güvenliği endişeleri, Türkiye'nin de üyesi olduğu NATO ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) çerçevesinde ele alınabilecek bir konu. Türkiye, Pakistan ile savunma sanayiinde ortak projeler yürütürken, Afganistan'ın yeniden inşası için de insani yardım sağlıyor. Bu nedenle, Afgan-Pakistan sınırındaki gerilimin tırmanması, Türkiye'nin bölgedeki denge politikasını zorlayabilir. Özellikle IŞİD-K gibi grupların Türkiye'ye yönelik tehdit oluşturma potansiyeli, Ankara'nın bu çatışmayı yakından izlemesini gerektiriyor. Türkiye, hem NATO müttefiki Pakistan hem de Taliban yönetimiyle diyaloğunu sürdürerek bölgesel istikrara katkıda bulunabilir.
