Japonya Başbakanı Takaichi Sanae, göreve gelmesinin ardından açıkladığı geniş kapsamlı kamu harcama programıyla ülke ekonomisinde devletin rolünü belirgin şekilde artırmayı hedefliyor. Bu politikalar, piyasalarda Japonya'nın zaten yüksek olan borç yükünü daha da artıracağı ve enflasyonu körükleyebileceği endişesiyle satış dalgasına neden oldu. Tahvil faizleri yükselirken, yen dolar karşısında değer kaybetti ve Tokyo borsasında dalgalanma arttı. Takaichi'nin planı, bir yandan ekonomik canlanmayı desteklemeyi amaçlarken diğer yandan mali disiplinden uzaklaşma riskini beraberinde getiriyor.
Genişleyici Maliye Politikasının Arka Planı
Takaichi Sanae, uzun süredir devam eden deflasyonist baskılardan çıkmak ve iç talebi canlandırmak için kamu yatırımlarını ve sosyal harcamaları artırmayı vaat ediyor. Bu kapsamda altyapı projeleri, yeşil enerji dönüşümü ve dijitalleşme gibi alanlara milyarlarca dolarlık kaynak aktarılması planlanıyor. Ayrıca düşük gelirli hanelere yönelik doğrudan transferler ve vergi indirimleri de gündemde. Hükümet, bu harcamaların ekonomik büyümeyi hızlandıracağını ve enflasyonu istikrarlı bir şekilde hedefe yaklaştıracağını savunuyor. Ancak Japonya'nın gayri safi yurtiçi hasılasına oranla %260'ı aşan kamu borcu, bu tür bir genişlemenin sürdürülebilirliği konusunda ciddi soru işaretleri yaratıyor.
Piyasa analistleri, Takaichi'nin ekibinin maliye politikasında geleneksel olarak temkinli davranan Japonya Maliye Bakanlığı'nın uyarılarını ne ölçüde dikkate alacağını merak ediyor. Başbakan'ın danışmanları arasında modern para teorisine (MMT) yakın isimlerin bulunması, yatırımcıların endişelerini artırıyor. MMT yanlıları, para basarak finanse edilen kamu harcamalarının enflasyona yol açmadığı sürece sorun olmadığını savunuyor; ancak Japonya'da son dönemde görülen fiyat artışları bu görüşü zayıflatıyor.
Piyasalardaki Yansımalar ve Küresel Etkiler
Japonya Devlet Tahvilleri (JGB) piyasasında 10 yıllık tahvil faizi, Takaichi'nin açıklamalarının ardından birkaç baz puan yükselerek Merkez Bankası'nın (BoJ) getiri eğrisi kontrolü politikasını zorlamaya başladı. Uzun vadeli faizlerdeki bu artış, hükümetin borçlanma maliyetlerini yükseltirken, bankaların ve sigorta şirketlerinin portföylerinde değer kayıplarına yol açıyor. Döviz piyasasında ise yen, ABD doları karşısında son bir ayda %3'ten fazla değer kaybetti. Zayıf yen, ihracatçılar için olumlu olsa da ithalat maliyetlerini artırarak enerji ve gıda fiyatları üzerinden enflasyonu yükseltiyor.
Küresel ölçekte, Japonya'nın tahvil piyasasındaki dalgalanma, dünya çapında faiz oranları ve sermaye akımları üzerinde etkili olabilir. Japonya, dünyanın en büyük alacaklı ülkelerinden biri olarak yurt dışında geniş bir yatırım portföyüne sahip. Japon yatırımcıların, artan iç faizler nedeniyle yurt dışındaki varlıklarını satıp ülkeye dönmesi, özellikle ABD tahvilleri ve gelişmekte olan piyasalar için sermaye çıkışı anlamına gelebilir. Bu durum, küresel finansal istikrarı tehdit eden bir risk faktörü olarak öne çıkıyor. Ayrıca, Japonya'nın genişletici maliye politikası, diğer gelişmiş ekonomilerin de benzer adımlar atmasına yol açarak küresel borçlanma yarışını körükleyebilir.
Uluslararası Para Fonu (IMF) ve Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) gibi kurumlar, Japonya'nın orta vadeli mali konsolidasyon planını netleştirmesi gerektiği uyarısında bulunuyor. Takaichi hükümeti ise öncelikle ekonomik büyümeyi sağlamayı, ardından borç yükünü azaltmayı hedeflediğini belirtiyor. Ancak piyasalar, bu stratejinin ne kadar inandırıcı olduğunu sorguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Japonya'nın genişleyici maliye politikası ve zayıf yen, küresel sermaye akımlarını etkileyerek Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler için risk oluşturuyor. Japonya'dan çıkabilecek sermaye, Türkiye'nin de aralarında bulunduğu yükselen piyasalardan çekilebilir; bu da TL üzerinde baskı yaratabilir ve dış finansman maliyetini artırabilir. Ayrıca, Japonya'nın enerji ithalatındaki artış ve yenin değer kaybı, küresel emtia fiyatlarını yukarı çekerek Türkiye'nin enerji faturasını şişirebilir. Öte yandan, Japonya'nın altyapı ve yeşil dönüşüm yatırımları, Türk müteahhitlik ve yenilenebilir enerji firmaları için iş birliği fırsatları doğurabilir. Türkiye, Japonya ile ticaret ve yatırım ilişkilerini güçlendirerek bu dalgalanmadan daha az etkilenebilir.
