Hong Kong'un yolsuzlukla mücadele kurumu Bağımsız Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu (ICAC), bu yılın ilk dört ayında bina yenileme faaliyetlerine ilişkin yolsuzluk şikayetlerinde geçen yılın aynı dönemine kıyasla 1,5 kattan fazla artış kaydedildiğini açıkladı. Artışın, Nisan ayında iki kişinin hayatını kaybettiği ve 14 kişinin yaralandığı Wang Fuk Court'taki ölümcül yangının ardından kamuoyunun ihale hileleri konusundaki hassasiyetinin artmasıyla bağlantılı olduğu belirtildi. ICAC, özellikle kamu konutlarının yenilenmesi sırasında gerçekleşen usulsüzlüklere odaklanan bir dizi soruşturma başlattı. Yılın ilk dört ayında alınan 147 şikayet, geçen yılın aynı dönemindeki 81 şikayete kıyasla ciddi bir yükselişe işaret ediyor. Komisyon, suç duyuruları ve ihbarlar üzerine harekete geçtiğini ve şeffaflığı artırmak için yeni önlemler almayı değerlendirdiğini duyurdu.
Gelişmenin arka planı: Ölümcül yangın ve ihale usulsüzlükleri
Tai Po bölgesindeki Wang Fuk Court adlı kamu konutunda 9 Nisan 2024'te çıkan yangın, bina yenileme çalışmaları sırasında ortaya çıkan denetim eksikliklerini ve potansiyel yolsuzlukları gün yüzüne çıkardı. Yangının, tadilat sırasında kullanılan yanıcı malzemelerden kaynaklandığı iddia edilirken, olayın ardından yapılan incelemelerde ihale sürecinde usulsüzlükler tespit edildi. ICAC, yangından hemen sonra soruşturma başlatarak, yenileme projelerinde fiyat şişirme, kalitesiz malzeme kullanımı ve rüşvet gibi suçlamaları araştırmaya başladı. Komisyon, özellikle 2023'te kamu konutlarına yönelik geniş çaplı bir yenileme programı başlatıldığından bu yana, bu tür ihale hilelerinin arttığını belirtiyor. ICAC yetkilileri, yangının ardından vatandaşların daha duyarlı hale geldiğini ve daha fazla ihbarda bulunduğunu ifade etti.
Bina yenileme sektöründe yolsuzluk, uzun yıllardır Hong Kong'da bir sorun olarak gündemde. Özellikle kamu konutlarındaki tadilat ihalelerinde, küçük ve orta ölçekli müteahhitlerin kartel oluşturarak fiyatları yapay olarak yükselttiği iddiaları sıkça duyuluyor. Yangın, bu sorunun boyutlarını bir kez daha gözler önüne serdi. ICAC, bid-rigging (ihale hilesi) şikayetlerinin geçen yıla göre %81 arttığını ve bu artışın yangının ardından ivme kazandığını kaydetti. Komisyon, şu ana kadar beş kişiyi yolsuzluk suçlamalarıyla gözaltına aldı ve soruşturmalar devam ediyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Hong Kong'daki bu yolsuzluk sorunu, Asya-Pasifik bölgesinde bina denetimi ve kamu ihale süreçlerindeki zafiyetleri uluslararası gündeme taşıdı. Özellikle hızla kentleşen Asya ülkelerinde, inşaat sektörü yolsuzluk riski taşıyan bir alan olarak öne çıkıyor. Dünya Bankası verilerine göre, gelişmekte olan ülkelerde kamu ihale süreçlerindeki yolsuzluk, projelerin maliyetini ortalama %10 ila %30 oranında artırıyor. Hong Kong gibi gelişmiş bir metropolde bile bu tür sorunların yaşanması, sektörün şeffaflığını artıracak mekanizmaların önemini vurguluyor. ICAC'ın verdiği tepki, bölgedeki diğer ülkeler için de bir örnek teşkil edebilir. Özellikle Çin anakarasında da benzer sorunlar yaşanıyor ve Hong Kong'un deneyimi, reform çabalarına ışık tutabilir. Bununla birlikte, bid-rigging ve yolsuzluk, küresel inşaat sektörünün her yerde karşılaştığı bir sorun; OECD ve Birleşmiş Milletler gibi kuruluşlar, bu alanda uluslararası işbirliğini teşvik ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hong Kong'daki bina yenileme yolsuzluğu, Türkiye'de de kentsel dönüşüm ve kamu ihaleleri açısından önemli bir uyarı niteliği taşıyor. Türkiye'de özellikle 2023 Kahramanmaraş depremlerinin ardından bina güvenliği ve yenileme süreçleri gündemdeyken, ihale usulsüzlükleri ve kayırmacılık riski her zaman günceldir. Hong Kong'daki yangın, yetersiz denetim ve yolsuzluğun can kaybına yol açabileceğini gösteriyor. Türkiye'nin deprem bölgesinde yürüttüğü yoğun yeniden inşa çalışmaları sırasında, şeffaf ve hesap verebilir ihale süreçleri oluşturması kritik önem taşıyor. ICAC'ın bu olaya hızlı müdahalesi, Türkiye'deki denetim kurumları için referans olabilir. Küresel boyutta ise, inşaat yolsuzluğuyla mücadele, uluslararası yatırım ortamını etkileyen bir faktör olarak öne çıkıyor.
