ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'la savaşı sonlandıracak bir anlaşmaya ulaştıklarını öne sürmesinin ardından Tahran cephesinden gelen soğuk tepkiler, iki ülke arasındaki derin güvensizliği bir kez daha gözler önüne serdi. Trump, Perşembe günü yaptığı açıklamada İran'a yönelik yeni bir askeri harekâtı iptal ettiğini duyurmuş ve 'müzakere sürecinde önemli ilerleme kaydedildiğini' iddia etmişti. Ancak İran yönetimi, söz konusu iddiaları hemen yalanlamasa da ciddi şekilde hafife alarak, Washington'a olan güvensizliğin sürdüğünü vurguladı. France 24 muhabiri Reza Sa, Tahran'ın bu tutumunu 'derin bir güvensizlik' olarak nitelendirirken, bölgedeki tansiyonun düşmediğine dikkat çekiyor.
Trump'ın açıklamaları ve Tahran'ın söylemi
ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından yaptığı bir dizi paylaşımda, İran'a yönelik yeni bir askeri saldırıyı son anda durdurduğunu ve Tahran yönetimiyle 'bir anlaşmaya yakın olduklarını' duyurdu. Trump, bu süreci 'müzakere sanatının bir zaferi' olarak tanımlarken, İran'la yapılan görüşmelerde 'tarihi bir anlaşmanın eşiğinde olduklarını' iddia etti. Ancak bu iddialar, İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü tarafından dolaylı yoldan yalanlandı. Sözcü, 'Bu tür açıklamaların' gereksiz olduğunu ve 'ciddiye alınmaması gerektiğini' belirtti. İran Devrim Muhafızları'na yakın kaynaklar ise Trump'ın açıklamalarını 'müzakere zaferi' olarak göstermektense, 'devrimci direnişin bir sonucu' olarak yorumladı.
France 24'ün İran muhabiri Reza Sa'ya göre, Tahran'ın bu soğuk yaklaşımı, son 40 yılda yaşanan onlarca krize ve ihanete dayanıyor. 'İranlı yetkililer, Trump'ın sözlerine güvenmiyor. Bu sadece diplomatik bir anlaşmazlık değil, aynı zamanda bir güvensizlik krizi' diyen Sa, İran'ın özellikle nükleer anlaşma sürecinde ABD'nin tek taraflı olarak çekilmesini hatırlattığını vurguluyor. Bu nedenle İran, herhangi bir anlaşma senaryosundan önce somut adımlar ve güvence talep ediyor.
Bölgesel gerilim ve uluslararası yansımalar
ABD ile İran arasındaki bu son diplomatik gerilim, Ortadoğu'da geniş yankı uyandırırken, özellikle İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölgesel aktörler de gelişmeleri yakından takip ediyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Trump'ın çekilme kararını İran'ın 'nükleer tehdidinin' devam ettiği gerekçesiyle eleştirirken, Suudi Arabistan yönetimi ise İran'ın bölgedeki 'istikrarsızlaştırıcı faaliyetlerine' dikkat çekti. Uzmanlar, Trump'ın anlaşma iddialarının büyük ölçüde iç politikaya yönelik bir hamle olduğunu ve seçim öncesi bir 'diplomatik zafer' hikâyesi yaratmayı amaçladığını belirtiyor.
Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler ise İran ve ABD arasındaki diyaloğun devam etmesi çağrısında bulunurken, kapsamlı bir anlaşma için 'güven arttırıcı önlemler' alınması gerektiğini vurguladı. Fransa, Almanya ve İngiltere'nin de aralarında bulunduğu ülkeler, İran nükleer anlaşmasının canlandırılması için çalışmalarını sürdürüyor. Bu ülkeler, ABD ve İran arasındaki doğrudan müzakereleri desteklerken, taraflar arasındaki 'derin güvensizlik' ortamının en büyük engel olduğu konusunda hemfikir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran arasındaki bu gerilim, Türkiye'nin hem güvenliği hem de ekonomisi açısından kritik sonuçlar doğurabilir. Türkiye, İran'ın komşusu olarak iki ülke arasındaki olası bir askeri çatışmanın kendi topraklarına yayılmasından kaygı duymakta. Ayrıca Türkiye, İran'dan doğalgaz ve petrol ithalatı yapmakta olup, yaptırımların derinleşmesi ya da anlaşma olmaması halinde enerji arzında aksamalar yaşayabilir. Öte yandan, Türkiye'nin Afganistan ve Suriye politikaları da İran'la iş birliğini gerektirmekte. Bu nedenle Ankara, ABD ile İran arasında bir denge politikası izlemekte ve her iki ülkeyle de diyaloğu sürdürmeye çalışmaktadır. Tahran'ın ABD'ye güvensizliği, Türkiye'nin arabuluculuk rolünü zorlaştırsa da, süreçteki her somut adım Ankara tarafından yakından takip edilmektedir.
