Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un Şam'a yaptığı sürpriz ziyaret, Suriye'nin savaş sonrası yeniden inşasının ne kadar karmaşık ve maliyetli olduğunu bir kez daha gözler önüne serdi. Macron, Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad ile görüşmek üzere başkente geldiğinde, kentin bazı bölgelerinde bombalar patladı. Bu olay, Suriye'de istikrarın henüz sağlanamadığını ve yeniden inşa sürecinin önünde büyük engeller olduğunu ortaya koydu. Uzmanlara göre Suriye'nin fiziksel ve ekonomik olarak toparlanması için en az 200 milyar dolara ihtiyaç duyuluyor. Ancak uluslararası toplum, yardım taahhütlerini yerine getirmekten uzak ve ülke hâlâ şiddet olaylarına sahne oluyor.
Gelişmenin Arka Planı: Savaşın Yıkımı ve Yeniden İnşa Çabaları
Suriye, 2011'den bu yana süren iç savaşta ağır bir yıkıma uğradı. Birleşmiş Milletler verilerine göre, savaşta 500 binden fazla insan hayatını kaybetti, milyonlarca kişi yerinden edildi. Altyapı büyük ölçüde tahrip oldu; elektrik şebekeleri, su sistemleri, hastaneler, okullar ve yollar kullanılamaz hale geldi. Dünya Bankası, Suriye'deki fiziksel hasarın 117 milyar dolar olduğunu tahmin ediyor. Ancak yeniden inşa için gereken toplam maliyet, ekonomik toparlanma, sosyal hizmetlerin yeniden tesisi ve yerinden edilmiş nüfusun geri dönüşü gibi faktörler düşünüldüğünde 200 milyar doların üzerine çıkıyor.
Macron'un ziyareti, Fransa'nın Esad rejimiyle normalleşme sinyali olarak yorumlandı. Fransa, 2012'de Şam büyükelçiliğini kapatmış ve Esad'ı meşru lider olarak tanımamıştı. Ancak son yıllarda Avrupa ülkeleri, Suriyeli mültecilerin geri dönüşü ve bölgesel istikrar için Esad'la diyalog gerektiğini düşünmeye başladı. Macron, ziyaretinde yeniden inşa için uluslararası fonların seferber edilmesi gerektiğini vurguladı. Ancak bombalar, bu çabaların ne kadar kırılgan olduğunu gösterdi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Uluslararası Toplumun Çıkmazı
Suriye'nin yeniden inşası, bölgesel ve küresel aktörler arasındaki güç mücadelesinin bir parçası haline geldi. Rusya ve İran, Esad rejiminin en büyük destekçileri olarak yeniden inşa sürecine hakim olmaya çalışıyor. ABD ise yeniden inşa yardımını, siyasi geçiş süreci ve insan hakları ihlallerinin hesabının sorulması şartına bağlıyor. Bu farklı yaklaşımlar, uluslararası toplumun ortak bir yol haritası oluşturmasını engelliyor.
Öte yandan, Suriye'de hâlâ çatışmalar devam ediyor. İdlib'de muhalif gruplar, kuzeydoğuda ise PKK/YPG kontrolündeki bölgelerde Türkiye'nin operasyonları sürüyor. IŞİD kalıntıları da zaman zaman saldırılar düzenliyor. Bu güvenlik sorunları, yabancı yatırımcıların ve uluslararası kalkınma ajanslarının Suriye'ye dönmesini zorlaştırıyor. Ekonomik yaptırımlar da yeniden inşayı baltalıyor; ABD'nin Sezar Yasası, Esad rejimiyle iş yapan şirketleri hedef alıyor.
Macron'un ziyareti, Avrupa Birliği'nin Suriye politikasında bir değişikliğin işareti olabilir. AB, 2021'den bu yana Suriye'ye insani yardım göndermeye devam ediyor ancak yeniden inşa fonlarını dondurmuş durumda. Fransa'nın öncülüğünde, AB'nin Esad'la kademeli bir normalleşme ve şartlı yeniden inşa yardımı politikası benimsemesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Suriye'nin yeniden inşası Türkiye'yi doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, 3,6 milyon Suriyeli mülteciye ev sahipliği yapıyor ve bu durum ekonomik ve sosyal yük oluşturuyor. Suriye'de istikrar ve yeniden inşa, mültecilerin gönüllü geri dönüşü için kritik öneme sahip. Ayrıca Türkiye, sınır güvenliği ve PKK/YPG tehdidi nedeniyle Suriye'nin kuzeyinde askeri varlığını sürdürüyor. Yeniden inşa sürecinde Türkiye'nin inşaat firmalarının yer alması, ekonomik fırsatlar yaratabilir. Ancak Türkiye, Esad rejimiyle normalleşme konusunda Rusya ve İran'la rekabet halinde. Ankara, siyasi çözüm ve mültecilerin geri dönüşü için Esad'la diyaloğa sıcak bakarken, ABD'nin yaptırımları ve PKK/YPG'nin varlığı süreci karmaşıklaştırıyor.
