Peru hükümeti, 10 Haziran 2026'da hamsi balığı avcılığına ilişkin kritik bir karar aldı. Ülkenin en önemli balıkçılık kaynağı olan hamsi, 1970'lerden bu yana küresel ticari avın yaklaşık onda birini oluşturuyor. Ancak ısınan okyanus suları ve on yıllardır süren aşırı avlanma, bu türün geleceğini tehdit ediyor. Bilim insanları, özellikle 2026'da etkisini gösteren 'süper El Niño' olayının, Peru hamsi stoklarında ciddi bir çöküşe yol açtığını belirtiyor. Hükümetin son kararı, endüstrinin bu krizle başa çıkma çabalarının bir parçası.
Hamsi balığının küresel önemi
Peru'nun hamsi balığı (anchoveta), dünya çapında ticari balıkçılığın en önemli türlerinden biri. 1970'ten bu yana küresel avın yaklaşık %10'unu tek başına sağlıyor. Bu küçük balık, balık unu ve balık yağı üretiminde kullanılarak hayvan yemi endüstrisinin temel hammaddesi haline geliyor. Özellikle Çin ve Avrupa'daki büyük hayvancılık işletmeleri, Peru hamsisine bağımlı durumda. Ancak bu yoğun talep, aşırı avlanmayı da beraberinde getirdi. Son yıllarda yapılan stok değerlendirmeleri, hamsi popülasyonunun kritik seviyelere gerilediğini gösteriyordu. 2026'daki süper El Niño, bu baskıyı daha da artırdı.
Isınan denizler ve aşırı avlanmanın mükemmel fırtınası
El Niño, Pasifik Okyanusu'nda ekvator yakınlarında deniz suyu sıcaklığının normalden yüksek olmasıyla karakterize edilen bir iklim olayı. 2026'da görülen 'süper El Niño', normalden çok daha güçlü bir ısınma getirdi. Peru'nun soğuk Humboldt Akıntısı sayesinde besin açısından zengin sularında yaşayan hamsiler, sıcak suyun etkisiyle besin zincirinin temelini oluşturan planktonlardan yoksun kaldı. Bu durum, balıkların göç etmesine veya kitlesel ölümlerine yol açtı. Bilim insanları, 2026 ilkbaharında yapılan araştırmalarda hamsi biyokütlesinin son 20 yılın en düşük seviyesine indiğini tespit etti. Aşırı avlanma ise bu doğal şokun etkilerini katladı. Peru hükümeti, 10 Haziran'da av kotasını önemli ölçüde düşürdüğünü açıkladı, ancak balıkçılık endüstrisi ve bağlı sektörler bu kararın ekonomik sonuçlarından endişeli.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Peru, dünya balık unu ihracatının yaklaşık %60'ını karşılıyor. Hamsi avındaki azalma, küresel hayvan yemi fiyatlarını şimdiden yükseltmiş durumda. Bu durum, et ve süt ürünleri fiyatlarını da yukarı çekerek gıda enflasyonunu körükleyebilir. Ayrıca, Peru ekonomisi için balıkçılık sektörü önemli bir döviz kaynağı. Hükümetin aldığı kota kararı, kısa vadede ihracat gelirlerinde düşüşe yol açacak. Uzmanlar, iklim değişikliğinin etkisiyle El Niño olaylarının daha sık ve şiddetli hale geleceğini, bunun da balıkçılık gibi doğal kaynaklara dayalı endüstrileri olumsuz etkileyeceğini vurguluyor. Uluslararası toplum, sürdürülebilir balıkçılık yönetimi konusunda acil adımlar atılması gerektiği konusunda uyarıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Peru'daki hamsi krizi, doğrudan Türkiye'yi etkilemese de küresel gıda tedarik zinciri üzerinden dolaylı sonuçlar doğurabilir. Türkiye, balık unu ithalatında dışa bağımlı değil; ancak hayvan yemi fiyatlarındaki artış, besicilik sektörünü ve dolayısıyla et fiyatlarını etkileyebilir. Ayrıca, iklim değişikliğinin deniz ekosistemleri üzerindeki etkisi, Türkiye'nin kendi balıkçılık politikalarını gözden geçirmesi için bir uyarı niteliğinde. Akdeniz ve Karadeniz'de artan deniz sıcaklıkları, hamsi ve diğer türlerin stoklarını tehdit ediyor. Türkiye'nin sürdürülebilir balıkçılık uygulamalarına yönelmesi ve iklim değişikliğine uyum stratejileri geliştirmesi gerekiyor.
