Bilim insanları, 2025 yazında etkili olması beklenen 'Süper El Niño' hava olayının, ABD'nin gıda ithalatında ciddi aksamalara yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Küresel ortalama sıcaklıkları geçici olarak 2°C'ye kadar yükseltebilen bu iklim fenomeni, özellikle Güneydoğu Asya, Afrika ve Latin Amerika'daki tarımsal üretimi vurarak ABD market raflarındaki tropikal meyvelerden kahveye, çikolatadan baharata kadar birçok ürünün fiyatını yukarı çekebilir.
El Niño ve Gıda Tedarik Zinciri
El Niño, Pasifik Okyanusu'nun ekvator bölgesinde deniz yüzeyi sıcaklıklarının ortalamadan en az 0,5°C daha sıcak olmasıyla tanımlanan bir iklim döngüsüdür. Güçlü bir El Niño, normalden çok daha şiddetli yağışlara veya kuraklıklara neden olarak tarım ürünlerinin rekoltesini doğrudan etkiler. Örneğin, Endonezya ve Malezya'daki palm yağı, kakao ve kahve üretimi; Brezilya ve Kolombiya'daki soya, mısır ve meyve hasadı; Batı Afrika'daki kakao çekirdekleri El Niño'dan en fazla etkilenen ürünler arasında yer alıyor.
ABD, gıda ihtiyacının önemli bir kısmını ithal ediyor. Özellikle tropikal meyveler (muz, ananas), çikolata (kakao çekirdeği), kahve, baharatlar ve deniz ürünleri dışa bağımlı olduğu kalemler. Süper El Niño bu ürünlerin arzını daraltarak ithalat fiyatlarını artırabilir. ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre, 2026 yılında genel gıda fiyatlarının %3,4 oranında artması bekleniyor, ancak bu tahmin El Niño'nun etkilerini tam olarak yansıtmıyor. Daha güçlü bir iklim olayı, bu oranın çok üzerinde bir enflasyon baskısı yaratabilir.
Küresel Gıda Güvenliği ve Fiyat Dalgalanmaları
El Niño'nun etkileri sadece ABD ile sınırlı kalmayacak. Dünya Bankası ve FAO raporlarına göre, bu tür iklim olayları küresel gıda fiyatlarında keskin yükselişlere neden oluyor. 2015-2016'daki güçlü El Niño, şeker, kakao ve kahve fiyatlarını %20'ye varan oranlarda artırmıştı. 2025-2026 döneminde de benzer bir senaryo söz konusu. Özellikle düşük gelirli ülkeler, gıda ithalatına bağımlılıkları nedeniyle bu fiyat artışlarından orantısız biçimde etkilenecek. Ayrıca, El Niño kaynaklı kuraklıklar Hindistan'da şeker kamışı, Tayland'da pirinç ve Vietnam'da kahve üretimini vurabilir; bu da küresel arzda daralmaya yol açar.
Fiyat artışları ve arz kesintileri, tüketicilerin alım gücünü zayıflatırken, gıda işleme ve perakende sektörlerinde maliyet baskısını artıracak. Uzmanlar, süpermarketlerde fiyat etiketlerinin sık sık değişeceğini, bazı ürünlerde kısa süreli stok sıkıntısı yaşanabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Her ne kadar haber ABD odağında olsa da, Süper El Niño'nun etkileri Türkiye'yi de yakından ilgilendiriyor. Türkiye, tarımsal ürünlerde net ithalatçı konumunda. Kahve, kakao, tropikal meyveler gibi Türkiye'de üretilmeyen ürünlerin fiyatı küresel piyasalara bağlı olarak artacaktır. Ayrıca, mısır, soya ve ayçiçeği gibi yem hammaddelerinin ithalatında da daralma yaşanabilir. Bu durum hayvancılık maliyetlerini yükselterek et ve süt fiyatlarına yansıyabilir. Türkiye'nin gıda enflasyonu ile mücadele ettiği bir dönemde, bu ek yük döviz kuru hareketleriyle birleşince enflasyonist baskıları artırabilir. Öte yandan, El Niño Karadeniz bölgesinde de normalden farklı yağış rejimlerine yol açarak Türkiye'nin buğday, ayçiçeği, fındık ve çay gibi temel tarım ürünlerini doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın olası bir El Niño'ya karşı erken uyarı sistemlerini güçlendirmesi ve stratejik stokları gözden geçirmesi önem taşıyor.
