Sudan'da yıllardır devam eden silahlı çatışmalar, yüz binlerce öğrencinin eğitim hayatını altüst etti. Savaştan kaçan öğrenciler, komşu ülkelerde veya ülke içinde yerinden edilmiş kamplarında eğitimlerine devam etmeye çalışırken, kendilerini 'kayıp nesil' olarak tanımlıyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre, Sudan'da okul çağındaki çocukların yaklaşık yüzde 70'i düzenli eğitim alamıyor. Özellikle Darfur, Güney Kordofan ve Mavi Nil bölgelerinde durum daha vahim. Öğrenciler, hem çatışmaların doğrudan etkileriyle hem de ekonomik zorluklarla mücadele ediyor.
Savaşın Gölgesinde Eğitim
Sudan'da 2003 yılında başlayan Darfur çatışması ve 2011'de Güney Sudan'ın bağımsızlığı sonrası yaşanan sınır anlaşmazlıkları, eğitim sistemini derinden etkiledi. Okulların büyük bir kısmı ya yıkıldı ya da askeri amaçlarla kullanılıyor. Öğretmenler, maaşlarını alamadıkları için görevlerini bırakmak zorunda kalıyor. Örneğin, 2023 yılında Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu (UNICEF), Sudan'da 7 milyondan fazla çocuğun acil eğitim desteğine ihtiyacı olduğunu açıkladı. Eğitimlerine devam edebilen öğrenciler ise genellikle kalabalık sınıflarda, yetersiz kaynaklarla öğrenim görüyor.
Sudanlı üniversite öğrencisi Ahmed (soyadı verilmemiş), 2022 yılında Hartum'dan ailesiyle birlikte Mısır'ın başkenti Kahire'ye kaçtı. Ahmed, 'Kendimizi kayıp bir nesil gibi hissediyoruz. Geleceğe dair umudumuzu korumak çok zor. Biz sadece eğitim almak istiyoruz, ancak savaş bunu imkansız hale getiriyor' dedi. Ahmed gibi binlerce öğrenci, sınır ötesinde veya ülke içinde geçici yerleşimlerde eğitimlerine devam etmeye çalışıyor. Ancak dil engelleri, kültürel farklılıklar ve maddi yetersizlikler nedeniyle bu süreç oldukça zorlu geçiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Sudan'daki eğitim krizi, yalnızca ülkenin değil, tüm bölgenin geleceğini tehdit ediyor. Mısır, Çad, Güney Sudan ve Etiyopya gibi komşu ülkeler, Sudanlı mülteci öğrencilere eğitim sağlamak için büyük bir baskı altında. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) verilerine göre, 2024 yılı itibarıyla yaklaşık 500.000 Sudanlı mülteci komşu ülkelere sığındı. Bu öğrencilerin eğitim ihtiyaçları, uluslararası toplumun desteği olmadan karşılanamaz hale geldi.
Uluslararası toplum, Sudan'daki eğitim krizine yanıt olarak acil fonlar sağladı, ancak bu yardımlar yetersiz kalıyor. UNICEF Dünya Çocuklarının Durumu 2024 raporunda, Sudan'da eğitim harcamalarının GSYH'nin yalnızca yüzde 1'ini oluşturduğu belirtiliyor. Bu oran, savaşın yıkıcı etkilerini telafi etmek için son derece düşük. Uzmanlar, eğitim krizinin uzun vadede Sudan'da istikrarsızlığı artırabileceği ve bölgesel güvenlik risklerini yükseltebileceği konusunda uyarıyor. Eğitim alamayan bir nesil, işsizlik, radikalleşme ve göç gibi sorunlarla karşı karşıya kalabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sudan'daki eğitim krizi, Türkiye'nin bölgesel istikrar ve insani yardım politikaları açısından önem taşımaktadır. Türkiye, Sudan'da 2020'lerden bu yana sağlık, eğitim ve altyapı projelerine destek vermektedir. Ancak çatışmaların uzun sürmesi, bu yardımların etkinliğini azaltmaktadır. Kriz, Doğu Afrika'daki güç dengelerini etkileyebilir; zira eğitimsiz bir nüfus, radikal grupların hedefi haline gelebilir. Ayrıca Sudanlı öğrencilerin Türkiye'ye yönelmesi, Türkiye'nin eğitim diplomasisini güçlendirebilir. Türkiye'nin, Sudan'daki eğitim krizine yönelik uluslararası çabalara katkıda bulunması, hem insani sorumluluk hem de kendi bölgesel çıkarları için stratejik bir adımdır.
