Sudan'ın El-Ubeyd kentinde paramiliter Hızlı Destek Kuvvetleri'ne (RSF) atfedilen silahlı insansız hava aracı (SİHA) saldırılarında en az 23 sivil hayatını kaybetti, 19 kişi yaralandı. Yerel izleme gruplarının bildirdiğine göre, saldırılar kentin yerleşim bölgelerini hedef aldı ve çoğu kadın ve çocuk olmak üzere çok sayıda sivilin ölümüne yol açtı. Olay, ülkede üç yılı aşkın süredir devam eden iç savaşta silahlı insansız hava araçlarının kullanımının giderek yaygınlaştığı bir dönemde gerçekleşti.
Saldırının arka planı ve RSF'nin rolü
RSF, Sudan ordusundan ayrılan eski bir milis gücü olup, ülkenin batı ve güney bölgelerinde kontrolü elinde tutuyor. Özellikle Darfur ve Kordofan bölgelerinde etkin olan RSF, son aylarda SİHA kullanımını artırarak stratejik hedeflere yönelik saldırılar düzenliyor. El-Ubeyd, Kuzey Kordofan eyaletinin başkenti olup, hem askeri hem de sivil altyapı açısından kritik bir konuma sahip. Saldırıda, bir pazar yeri ve birkaç konutun vurulduğu belirtiliyor. Yerel kaynaklar, saldırıda kullanılan SİHA'ların ticari tipte olduğunu ve patlayıcı yüklü olduklarını aktardı.
Sudan'da iç savaş, 2019'da Devlet Başkanı Ömer el-Beşir'in devrilmesinin ardından tırmanmış, 2021 darbesiyle ülke fiilen ikiye bölünmüştü. RSF, General Muhammed Hamdan Dagalo liderliğinde, orduya karşı savaşıyor. Birleşmiş Milletler'e göre çatışmalarda bugüne kadar 15 binden fazla kişi öldü, 8 milyondan fazla kişi yerinden oldu. Silahlı insansız hava araçları, özellikle son iki yıldır çatışmaların seyrini değiştiren bir unsur haline geldi. Hem ordu hem de RSF, İran, Birleşik Arap Emirlikleri ve Rusya gibi ülkelerden temin edilen SİHA'ları kullanıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Sudan'daki çatışma, yalnızca iç dinamiklerle sınırlı kalmayıp bölgesel güç mücadelesinin de bir parçası haline geldi. Mısır, Etiyopya, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, taraflara doğrudan veya dolaylı destek sağlıyor. Özellikle BAE'nin RSF'ye lojistik ve istihbari destek verdiği iddia ediliyor. SİHA teknolojisinin yaygınlaşması, bölgede daha önce görülmemiş bir yıkım kapasitesi yaratıyor. Sivil kayıpların büyük kısmı, SİHA saldırıları sonucu meydana geliyor. Uluslararası toplum, çatışmanın taraflarına silah ambargosu uygulanması çağrısında bulunsa da, pratikte bu yaptırımların etkili olmadığı görülüyor. Afrika Birliği ve BM, ateşkes için arabuluculuk çabalarını sürdürüyor, ancak taraflar arasındaki güvensizlik ve dış destek, barış sürecini baltalıyor.
Silahlı insansız hava araçlarının uluslararası hukuk açısından yarattığı sorunlar da gündemde. Sivillerin yoğun olduğu bölgelere yönelik saldırılar, savaş suçu kapsamında değerlendirilebilir. Ancak çatışmanın tarafları, bu tür iddiaları reddediyor. RSF, saldırıyı üstlenmezken, ordu da benzer taktikler kullanıyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü, her iki tarafı da sivil kayıplardan sorumlu tutuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sudan'daki çatışma, Türkiye'nin Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz'deki stratejik çıkarlarını doğrudan etkiliyor. Türkiye, Sudan'da askeri üs ve liman yatırımlarına sahip, ayrıca taraflar arasında arabuluculuk girişimlerinde bulunmuştu. RSF'nin SİHA kullanması, Türkiye'nin savunma sanayi ihracatı açısından da önemli. Türkiye, Sudan da dahil olmak üzere birçok Afrika ülkesine yerli SİHA'larını ihraç ediyor. Ancak bu tür saldırılar, Türk yapımı SİHA'ların kullanılıp kullanılmadığına dair soruları gündeme getirebilir. Türkiye, çatışmanın taraflarına silah sevkiyatını durdurma çağrılarına karşı dikkatli bir denge politikası izlemek zorunda. Ayrıca, Sudan'daki istikrarsızlık, Kızıldeniz'deki deniz ticareti ve enerji nakil hatlarını tehdit ediyor. Türkiye, hem insani yardım hem de diplomatik kanallarla çatışmanın sonlandırılması için çaba göstermeli.
