Sudan'da bir mahkeme, Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF) komutanı Muhammed Hamdan Dagalo (Hemeyti) ve 15 diğer sanığı, Batı Darfur Valisi Hamis Abdullah Abkar'ın öldürülmesi ve El-Cenine kentinde işlenen suçlarla bağlantılı olarak gıyaben idam cezasına çarptırdı. Pazar günü açıklanan karar, Sudan ordusu ile RSF arasında devam eden iç savaşta önemli bir hukuki adım olarak değerlendiriliyor. Mahkeme, sanıkların valinin kaçırılması, işkence edilmesi ve öldürülmesi ile sivillere yönelik toplu katliamlardan sorumlu olduğuna hükmetti. Karar, bölgede adalet arayışını güçlendirirken, RSF'nin uluslararası alanda artan baskı altına girmesine neden oluyor.
Gelişmenin Arka Planı: Batı Darfur'da Şiddet ve Hukuki Süreç
Batı Darfur Valisi Hamis Abdullah Abkar, Haziran 2023'te RSF güçleri tarafından kaçırılmış ve kısa bir süre sonra öldürülmüştü. Valinin ölümü, Sudan'ın Nisan 2023'te başlayan iç savaşında bir dönüm noktası olmuştu. Abkar, Sudan egemenlik konseyi tarafından atanan sivil bir yöneticiydi ve savaşın başlamasından sonra bölgede arabuluculuk yapmaya çalışıyordu. RSF'nin valiyi hedef alması, Darfur bölgesinde etnik temizlik ve savaş suçları endişelerini artırmıştı.
Sudan mahkemesi, sanıkları cinayet, adam kaçırma, işkence ve insanlığa karşı suçlardan mahkum etti. Karar, gıyaben verildiği için Hemeyti ve diğer sanıkların yakalanması halinde infaz edilmek üzere hazır. Hemeyti şu anda RSF'nin kontrol ettiği bölgelerde bulunuyor ve Sudan ordusuna karşı savaşı yönetiyor. Hukuki sürecin bağımsızlığı konusunda uluslararası insan hakları örgütleri, yargılamanın adil olup olmadığını sorguluyor. Ancak karar, çatışmalardan etkilenen siviller için bir tür umut ışığı olarak görülüyor.
El-Cenine, savaşın en yoğun yaşandığı şehirlerden biri. RSF ve müttefik Arap milisler, şehirde Masalit etnik grubuna yönelik kitlesel şiddet eylemleri düzenledi. Binlerce sivil öldürüldü, yüzbinlerce kişi yerinden edildi. Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası kuruluşlar, bu olayları soykırım olarak nitelendirdi. Mahkemenin kararı, bu suçların faillerinin yargılanması yolunda atılmış sembolik ama önemli bir adım.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Sudan'da Savaş ve Uluslararası Tepkiler
Sudan'da Nisan 2023'te başlayan iç savaş, ülkeyi insani bir felaketin eşiğine getirdi. Sudan ordusu ile RSF arasındaki çatışmalarda on binlerce kişi öldü, milyonlarca kişi yerinden edildi. Savaş, Sudan'ın yanı sıra bölge ülkelerini de etkiliyor. Çad, Mısır, Libya ve Güney Sudan, çatışmalardan kaçan mültecilere ev sahipliği yapıyor.
Uluslararası toplum, savaşı sona erdirmek için çeşitli diplomatik girişimlerde bulundu ancak çatışmalar devam ediyor. ABD ve Avrupa Birliği, RSF'ye yaptırım uygularken, BM de savaş suçları soruşturması yürütüyor. Mahkemenin idam kararı, uluslararası toplumun RSF liderlerine yönelik baskısını artırabilir. Ancak Hemeyti'nin yakalanması için uluslararası bir işbirliği gerekiyor. Şu ana kadar RSF, Sudan'ın geniş bölgelerini kontrol ediyor ve silahlandığı biliniyor.
Bölgede etnik çatışmaların derinleşmesi, Darfur'da yeni bir soykırım riskini artırıyor. Mahkeme kararı, uluslararası ceza hukuku açısından emsal teşkil edebilir ancak pratikte cezaların infazı mümkün görünmüyor. Yine de karar, Sudan'da hukukun üstünlüğünü yeniden tesis etme çabalarının bir parçası olarak önemli.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Sudan ile tarihsel ve dini bağlara sahip bir ülke. Sudan'da iç savaşın başlamasından bu yana Ankara, taraflar arasında arabuluculuk yapmaya çalışıyor ve insani yardım sağlıyor. Mahkemenin RSF liderlerine idam kararı, Türkiye'nin bölgedeki diplomatik dengeleri etkileyebilir. Türkiye, Sudan ordusuyla yakın ilişkiler içinde olmasına rağmen, savaşın tırmanması Türkiye'nin Kızıldeniz ve Afrika Boynuzu'ndaki stratejik çıkarlarını tehdit ediyor. Ayrıca, çatışmalar nedeniyle Türk şirketlerinin Sudan'daki yatırımları riske girmiş durumda. Ankara'nın önceliği, çatışmaların sona erdirilmesi ve istikrarın sağlanması olsa da, mahkeme kararı uzlaşma çabalarını zorlaştırabilir. Türkiye, BM ve Afrika Birliği ile koordineli şekilde barış sürecine destek vermeye devam ediyor.
