Uluslararası Af Örgütü (Amnesty International), Sudan'ın paramiliter gücü Hızlı Destek Kuvvetleri'nin (RSF), ülkenin batısındaki el-Faşer kentine yönelik saldırıları sırasında etnik temizlik ve insanlığa karşı suçlar işlediğini açıkladı. Sudan ordusuyla RSF arasında Nisan 2023'te başlayan iç savaşın en kanlı çatışmalarından biri olan el-Faşer kuşatmasında, sivillerin hedef alındığı, toplu infazlar ve zorla yerinden edilmeler yaşandığı belirtiliyor. Örgütün raporuna göre, RSF milisleri özellikle Zaghava ve Masalit gibi etnik gruplara yönelik sistematik saldırılar düzenledi. Olaylar, Darfur bölgesinde 2000'li yılların başında yaşanan soykırımın yeniden canlanması endişelerini artırıyor.
El-Faşer Kuşatması ve Etnik Temizlik İddiaları
Amnesty International'ın raporuna göre, RSF güçleri el-Faşer kentini kuşatarak sivillerin temel ihtiyaçlara erişimini engelledi ve hastanelere, okullara ve pazarlara yönelik saldırılar düzenledi. Raporda, milislerin etnik temelli zorla kaybetmeler, işkence ve cinsel şiddet uyguladığı belirtiliyor. Özellikle Zaghava ve Masalit topluluklarına ait evlerin ve iş yerlerinin yağmalandığı, bu gruplara mensup kişilerin keyfi olarak gözaltına alındığı kaydediliyor. Sudan ordusu ise el-Faşer'de kısmen kontrolü elinde tutarken, RSF'nin kentin güney ve batı kesimlerinde hakimiyet kurduğu belirtiliyor. Çatışmalar nedeniyle on binlerce sivil yer değiştirmek zorunda kaldı, birçoğu Çad sınırına kaçtı.
Birleşmiş Milletler verilerine göre, Sudan iç savaşı Nisan 2023'ten bu yana 10 milyondan fazla insanı yerinden etti ve ülkeyi dünyanın en büyük insani krizlerinden birine sürükledi. El-Faşer, Darfur bölgesinin en büyük şehri olarak stratejik öneme sahip. Bölge, Arap milislerin (RSF dahil) Afrikalı etnik gruplara yönelik soykırımı nedeniyle uluslararası mahkemelerde savaş suçlarıyla anılan bir geçmişe sahip. Uzmanlar, RSF'nin eylemlerinin 2003-2005 yılları arasındaki soykırım sırasında işlenen suçlarla benzerlikler taşıdığına dikkat çekiyor.
Bölgesel ve Uluslararası Yansımalar
Amnesty International'ın raporu, uluslararası toplumun Sudan'daki çatışmaya müdahale etme çağrılarını yeniden gündeme taşıdı. ABD, Birleşik Krallık ve Birleşmiş Milletler, RSF lideri Hemedti'ye (Muhammed Hamdan Dagalo) yönelik yaptırımları artırırken, Sudan ordusunun da savaş suçları işlediğine dair kanıtlar bulunuyor. Bununla birlikte, bölgesel aktörlerden Birleşik Arap Emirlikleri'nin RSF'ye destek verdiği iddiaları, çatışmanın bir vekalet savaşına dönüştüğü yorumlarına yol açıyor. Mısır ise Sudan ordusuna yakın durarak istikrar arayışında. Çatışma, Afrika Boynuzu ve Sahel bölgesinde güç dengelerini etkilerken, mülteci akınları komşu ülkeleri tehdit ediyor.
Uluslararası Ceza Mahkemesi (UCM), Darfur'da işlenen suçlarla ilgili soruşturma yürütüyor ancak Sudan'ın UCM ile işbirliği yapmaması ve güvenlik sorunları nedeniyle ilerleme sınırlı. RSF'nin el-Faşer'deki eylemleri, UCM'nin yetki alanına giren savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar kapsamında değerlendirilebilir. Ancak, uluslararası bir müdahale olmaksızın çatışmanın sona ermesi ve hesap verilebilirlik sağlanması zor görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sudan, Türkiye'nin Afrika Boynuzu'ndaki stratejik ortaklarından biridir ve iki ülke arasında savunma, ticaret ve enerji alanlarında işbirliği bulunmaktadır. Çatışma, Türkiye'nin bölgedeki ekonomik çıkarlarını ve Kızıldeniz'deki lojistik üslerini etkileyebilir. Ayrıca, Sudan'daki istikrarsızlık, Türkiye'nin Doğu Afrika'da yürüttüğü kalkınma projelerini ve insani yardım faaliyetlerini zora sokmaktadır. Türkiye'nin Sudan ordusuyla kurduğu askeri ortaklık göz önüne alındığında, RSF'nin başarısı Ankara'nın bölgedeki nüfuzunu zayıflatabilir. Diğer yandan, Türkiye'nin hem Sudan ordusu hem de uluslararası aktörlerle diyalog halinde olması, krizin çözümünde arabuluculuk rolü üstlenmesine imkan tanıyabilir.
