Sudan ordusu, Amerika Birleşik Devletleri'nin üç yıldır devam eden iç savaşı sonlandırmaya yönelik barış planına, paramiliter Hızlı Destek Güçleri'nin (RSF) işgal ettiği şehirlerden tamamen çekilmesi koşuluyla destek verebileceğini bildirdi. Reuters'in ele geçirdiği belgelere göre, Hartum yönetiminin resmi tutumu, RSF'nin kontrolündeki kentsel alanlardan kayıtsız şartsız çekilmesini ön koşul olarak tanımlıyor. Sudan ordusu, ateşkes görüşmelerinin ancak bu şart yerine getirildikten sonra anlam kazanacağını vurgularken, ABD arabuluculuğundaki müzakerelerde taraflar arasındaki temel uyuşmazlık noktası giderek netleşiyor. Başkent Hartum başta olmak üzere ülkenin batısındaki büyük şehirlerde konuşlanan RSF, ordunun bu talebine henüz resmi bir yanıt vermedi.
İç savaşın bilançosu ve taraflar arasındaki güç dengesi
Nisan 2023'te patlak veren Sudan iç savaşı, başlangıçta ordu ile RSF arasında bir iktidar mücadelesi olarak başlamış, ancak hızla etnik ve bölgesel boyut kazanarak ülkeyi parçalanmanın eşiğine getirmişti. Birleşmiş Milletler verilerine göre çatışmalarda on binlerce kişi hayatını kaybederken, 8 milyondan fazla insan yerinden edildi. Kriz, dünyanın en büyük yerinden edilme krizlerinden birine dönüştü. Sudan ordusu, ülkenin doğu ve kuzey bölgelerini kontrol ederken, RSF başkent Hartum, Darfur ve Kordofan'ın büyük kısmında hakim durumda. Ordu, RSF'nin şehirlerdeki varlığını 'işgal' olarak nitelendiriyor ve bu güçlerin sivil halka yönelik ağır insan hakları ihlalleri yaptığını iddia ediyor. RSF ise kendisini Sudan'ın federal yapısının bir parçası olarak tanımlıyor ve ordunun otoriter yönetimine karşı mücadele ettiğini savunuyor.
ABD'nin son barış girişimi, Suudi Arabistan ve Afrika Birliği'nin desteğiyle şekillendi. Plan, taraflar arasında ateşkes, insani yardım koridorlarının açılması ve siyasi geçiş sürecinin başlatılmasını öngörüyor. Ancak Sudan ordusunun ortaya koyduğu şart, planın uygulanabilirliğine ilişkin ciddi soru işaretleri yaratıyor. RSF'nin kentsel alanlardan çekilmesi, bu grubun stratejik avantajını kaybetmesi anlamına geleceği için askeri dengeleri temelden değiştirecek bir adım olarak görülüyor. Uzmanlar, RSF'nin bu şartı kabul etmesinin zor olduğunu, çünkü grubun elindeki şehirlerin hem lojistik üs hem de gelir kaynağı işlevi gördüğünü belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Kızıldeniz jeopolitiği yeniden şekilleniyor
Sudan'daki çatışmanın bölgesel yansımaları, özellikle Kızıldeniz'in güvenliği ve Doğu Afrika'daki güç dengeleri açısından kritik önem taşıyor. Sudan, Kızıldeniz'e kıyısı olan ülkeler arasında yer alırken, ülkedeki istikrarsızlık uluslararası deniz ticaret yollarını ve enerji nakil hatlarını doğrudan etkiliyor. Mısır, Etiyopya, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi aktörler, Sudan'daki gelişmeleri yakından izliyor. Özellikle RSF'nin Birleşik Arap Emirlikleri ile bağlantılı olduğu iddiaları, çatışmanın bölgesel güç mücadelesinin bir parçası olduğunu gösteriyor. ABD'nin arabuluculuk çabaları, aynı zamanda Çin ve Rusya'nın Afrika'daki nüfuzunu dengeleme amacı taşıyor. Sudan'ın altın ve diğer doğal kaynakları, uluslararası şirketlerin ilgisini çekerken, iç savaş bu kaynakların kontrolünü de kilit bir mesele haline getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sudan, Türkiye'nin Afrika açılımı politikasında kilit ülkelerden biri olarak öne çıkıyor. Türkiye, iç savaş öncesinde Hartum'da askeri üs edinmiş, Suakin Adası'nın restorasyonu için anlaşma imzalamış ve Sudan ile kapsamlı ekonomik iş birliği geliştirmişti. Çatışmalar, Türk yatırımlarını ve insani yardım çabalarını sekteye uğratırken, Türkiye'nin bölgedeki diplomatik nüfuzunu da sınadı. Sudan ordusunun ABD planına karşı tutumu, Türkiye'nin çatışmanın taraflarıyla kurduğu dengeli ilişkileri gözden geçirmesini gerektirebilir. Ankara, hem orduyla hem de RSF ile temas halinde olmasına rağmen, barış sürecinde arabulucu rolü oynama kapasitesini sorgulamak zorunda kalabilir. Sudan'daki istikrarın sağlanması, Kızıldeniz'deki Türk çıkarları ve Doğu Afrika'ya yönelik ticaret koridorları açısından hayati önem taşıyor.
