Sudan'da Nisan 2023'ten bu yana süren iç savaş, ülkenin binlerce yıllık kültürel mirasını yok ediyor. Antik tanrılar Heket ve Beset'e ait, taşınması imkânsız derecede ağır heykeller, askerler tarafından hedef tahtası olarak kullanıldı. Bu yıkım, Sudan'ın arkeolojik zenginliklerinin korunmasız kaldığı ve kültürel hafızasının silindiği yönündeki endişeleri derinleştiriyor.
Yok Edilen Miras: Heket ve Beset Heykelleri
Sudan'ın kuzeyindeki antik Nubya bölgesinde bulunan ve binlerce yıllık geçmişe sahip olan Heket ve Beset tanrılarına ait heykeller, ağırlıkları nedeniyle taşınamadı. Çatışan tarafların kontrolündeki bölgede kalan bu eserler, askeri eğitim sırasında kurşun ve top ateşine maruz kaldı. Arkeologlar, bu tür eylemlerin sadece fiziksel yıkım değil, aynı zamanda kültürel bir soykırım anlamına geldiğini belirtiyor.
Sudan, Meroe Piramitleri, Napata antik kenti ve çok sayıda tapınak gibi dünya mirası alanlarına ev sahipliği yapıyor. Ancak savaş, bu alanların birçoğuna erişimi engelliyor ve yağmacılığı artırıyor. UNESCO, çatışma bölgelerindeki kültürel varlıkların korunması için çağrıda bulunsa da, sahadaki durum giderek kötüleşiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Sudan'daki iç savaş, sadece bir insani kriz değil, aynı zamanda küresel kültürel miras için de bir tehdit oluşturuyor. Çatışma, Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) ile Sudan Silahlı Kuvvetleri (SSK) arasında sürüyor ve her iki taraf da kültürel varlıkları yağmalayarak veya tahrip ederek gelir elde etmeye çalışıyor. Kültür varlıkları kaçakçılığı, bölgesel istikrarsızlığı besleyen bir faktör haline geldi.
Uluslararası toplum, Sudan'daki kültürel mirasın korunması için acil önlemler alınması gerektiğini vurguluyor. Ancak savaşın yoğunluğu ve bölgeye erişim zorlukları, uluslararası müdahaleyi kısıtlıyor. Mısır ve Sudan'ın ortak kültürel mirası olan Nubya bölgesi, bu yıkımdan en çok etkilenen alanlar arasında.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Sudan'daki kültürel mirasın yok edilmesi, Türkiye'nin bölgesel istikrar ve kültürel diplomasi açısından önemli sonuçlar doğuruyor. Türkiye, Afrika Boynuzu'nda artan etkisi ve TİKA aracılığıyla yürüttüğü kültürel projelerle Sudan'ın mirasına katkı sağlıyor. Ancak savaş, bu projeleri sekteye uğratıyor ve bölgedeki Türk yatırımlarını risk altına alıyor. Ayrıca, kaçak kültür varlığı ticareti, Türkiye üzerinden Avrupa'ya uzanan yasadışı yolları besleyebilir. Türkiye'nin, UNESCO ve diğer uluslararası kuruluşlarla işbirliği yaparak Sudan'ın kültürel mirasının korunması için daha aktif rol alması, hem bölgesel hem de küresel sorumluluk açısından kritik.
