İngiltere'nin Wiltshire bölgesindeki ünlü Stonehenge anıtına yalnızca 5 kilometre uzaklıkta, 5 bin yıl öncesine tarihlenen çok daha basit ama dikkat çekici bir yapı keşfedildi. Arkeologlar, iki ahşap direkten oluşan bu yapının, tıpkı Stonehenge gibi yaz ve kış gündönümlerinde güneşin doğuşuyla aynı hizaya geldiğini belirledi. Keşif, Neolitik dönem insanlarının gökyüzü gözlemlerine ve astronomik bilgilerine dair yeni ipuçları sunuyor.
Keşfin Ayrıntıları ve Önemi
Reading Üniversitesi'nden Profesör Jim Leary liderliğindeki ekip, 2016 yılında bir yol genişletme projesi öncesinde yapılan kurtarma kazılarında bu yapıyı ortaya çıkardı. İki metrelik çukurlar içinde bulunan ve iki ahşap direğe ait olduğu düşünülen kalıntılar, radyokarbon yöntemiyle MÖ 3300-3100 yıllarına tarihlendi. Bu tarih, Stonehenge'in ilk yapım aşamasından (MÖ 3000-2500) biraz daha eskiye denk geliyor. Direklerin arasındaki mesafe ve hizalanma, yapının yaz gündönümünde güneşin doğuşunu, kış gündönümünde ise batışını işaret edecek şekilde tasarlandığını gösteriyor.
Profesör Leary, "Bu, Stonehenge'in çok daha basit bir versiyonu aslında. Stonehenge'deki dev taşların aksine burada sadece iki ahşap direk var, ancak aynı astronomik hassasiyeti görüyoruz" dedi. Bu bulgu, Neolitik insanların gök cisimlerini izleme ve takvim oluşturma konusunda sandığımızdan daha gelişmiş olduğunu gösteriyor. Ayrıca bölgenin dini ve ritüel amaçlarla uzun süredir kullanıldığına işaret ediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu keşif, sadece Britanya adaları için değil, dünya mirası açısından da büyük önem taşıyor. Stonehenge ve çevresi, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alıyor; bu yeni buluntu, bölgenin tarihsel katmanlarını zenginleştiriyor. Benzer ahşap yapılar Almanya ve İskandinavya'da da bulunmuş olsa da, bu keşif Britanya'daki en eski astronomik hizalanma örneklerinden biri olarak kayda geçti. Dünyanın birçok bölgesinde (Göbekli Tepe, Nabta Playa vb.) benzer erken astronomik yapıların varlığı, insanlığın ortak bir takvim ve ritüel ihtiyacı olduğunu düşündürüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu keşif, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, küresel arkeoloji ve kültürel miras çalışmalarına katkı sağlaması açısından önemlidir. Türkiye'deki Göbekli Tepe ve Karahan Tepe gibi Neolitik alanlar da benzer astronomik hizalanmalar içermektedir. Bu tür buluntular, Türk arkeologların uluslararası iş birliklerine ve UNESCO süreçlerine katılımını teşvik edebilir. Ayrıca, turizm potansiyeli yüksek olan bu alanların tanıtımında kullanılabilecek karşılaştırmalı veriler sağlayarak, Türkiye'nin kültür turizmine katkı sunabilir. Dolaylı olarak, erken dönem astronomi bilgisinin insanlık tarihindeki yeri konusunda farkındalık yaratması beklenir.
