İngiltere Başbakanı Keir Starmer, su şirketlerinin denetimini güçlendirmek amacıyla dokuz bölgesel kurum oluşturmayı planlıyor. Bu kurumlar, su endüstrisi için hedefler belirleyerek belediye başkanlarına daha fazla gözetim yetkisi verecek. Hükümet kaynaklarına göre plan, su şirketlerinin performansını iyileştirmeyi ve kamuoyunun artan tepkisini yatıştırmayı amaçlıyor. Öneri, su şirketlerinin kanalizasyon taşmaları ve kirlilik skandallarıyla gündemde olduğu bir dönemde geliyor.
Gelişmenin Arka Planı
İngiltere'de su şirketleri, özelleştirildikleri 1989 yılından bu yana özel sektör tarafından işletiliyor. Ancak son yıllarda artan kirlilik olayları, ham kanalizasyonun nehirlere ve denizlere boşaltılması ve yüksek kâr dağıtımları, kamuoyunda büyük öfke yarattı. Düzenleyici kurum Ofwat, şirketleri daha sıkı denetlemekle eleştiriliyor. Muhalefet partileri ve çevre örgütleri, su şirketlerinin kamulaştırılması çağrısında bulunuyor. Starmer hükümeti ise kamulaştırma yerine düzenleyici reformlara odaklanmış durumda.
Plan kapsamında oluşturulacak dokuz bölgesel kurum, her bölgede su şirketlerinin hedeflerini belirleyecek ve performanslarını izleyecek. Belediye başkanları, bu kurumlarda söz sahibi olacak. Böylece yerel yönetimlerin su yönetimi üzerindeki etkisi artacak. Hükümet, bu yapının su şirketlerini daha hesap verebilir kılacağını ve altyapı yatırımlarını teşvik edeceğini savunuyor. Ancak bazı uzmanlar, bu değişikliğin yeterli olmayacağını ve su şirketlerinin özel mülkiyetinin sorunun kökeni olduğunu belirtiyor.
Starmer, geçtiğimiz aylarda su şirketlerine yönelik sert eleştirilerde bulunmuş ve "su şirketlerinin yönetimi değişmeli" demişti. Hükümetin planı, 2025 yılı içinde yasalaşabilir. Muhalefetteki Liberal Demokratlar ve Yeşil Parti, planı yetersiz bularak kamulaştırma çağrılarını yineliyor. İşçi Partisi içinde de sol kanat, daha radikal adımlar atılmasını istiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İngiltere'deki su krizi, diğer ülkeler için de bir uyarı niteliğinde. İklim değişikliği, kuraklık ve artan nüfus, su kaynakları üzerindeki baskıyı artırıyor. Avrupa Birliği'nde su çerçeve direktifi, üye ülkelerin su kaynaklarını korumasını zorunlu kılıyor. Fransa ve Almanya'da su hizmetleri büyük ölçüde belediyelerin kontrolünde. İngiltere'nin özelleştirme modeli, dünya genelinde tartışılıyor. Dünya Bankası ve OECD gibi kuruluşlar, su yönetiminde kamu-özel işbirliğini desteklese de, son yıllarda kamu mülkiyetine dönüş eğilimi güçleniyor. İngiltere'deki bu plan, özelleştirilmiş su sektöründe düzenleyici reform arayışının bir örneği olarak küresel yatırımcılar tarafından izleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İngiltere'de su şirketlerinin denetimine yönelik bu plan, Türkiye'nin su yönetimi politikaları açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Türkiye'de su hizmetleri büyük ölçüde belediyeler tarafından yürütülüyor ve son yıllarda su fiyatları, altyapı yatırımları ve kuraklık yönetimi tartışma konusu. İngiltere'nin özelleştirilmiş modelden kamu denetimine yönelmesi, Türkiye'deki yerel yönetimlerin su yönetimindeki rolünü güçlendirme çabalarına örnek olabilir. Ayrıca, küresel su krizi ve iklim değişikliği, Türkiye'nin sınır aşan sular politikasını da etkiliyor. Türkiye, su kaynaklarını verimli kullanmak ve altyapıyı güçlendirmek için benzer düzenleyici reformları değerlendirebilir.
