Sri Lanka Yüksek Mahkemesi, eski Devlet Başkanı Gotabaya Rajapaksa'nın, ülkede kaybolan hak aktivistlerine ilişkin davada online olarak ifade vermesine izin verdi. Rajapaksa, 2005-2015 yılları arasında savunma bakanı olarak görev yaptığı dönemde, isyancı şüphelileri, eleştirel gazetecileri ve aktivistleri kaçırarak ortadan kaldıran timleri yönettiği iddiasıyla karşı karşıya. Bu kişilerin birçoğundan bir daha haber alınamamıştı. Mahkeme, Rajapaksa'nın sağlık sorunları ve güvenlik endişeleri nedeniyle yüz yüze ifade veremeyeceğini kabul ederek çevrimiçi katılım talebini onayladı. Ancak bu karar, adalet arayışındaki aileler ve insan hakları örgütleri tarafından eleştirildi.
Gelişmenin Arka Planı
Sri Lanka'da 2009 yılında Tamil Kaplanları'nın yenilgiye uğratılmasının ardından, özellikle 2006-2009 yılları arasında binlerce kişi kayboldu. Mağdur aileleri, bu kayıpların arkasında devlet güçlerinin olduğunu iddia ediyor. Rajapaksa'nın ağabeyi Mahinda Rajapaksa'nın devlet başkanlığı döneminde, Gotabaya Rajapaksa savunma bakanı olarak savaşı yönetti. O dönemde kaybolan birçok kişinin, Rajapaksa'nın emri altındaki güvenlik güçleri tarafından kaçırıldığı ve işkenceyle sorgulandığı öne sürülüyor. Uluslararası Af Örgütü ve İnsan Hakları İzleme Örgütü gibi kuruluşlar, Sri Lanka'yı kayıp kişiler konusunda hesap vermeye çağırmıştı. Rajapaksa, 2019'da devlet başkanı seçildi ancak 2022'de ülkedeki ekonomik kriz ve protestolar sonucu istifa ederek Singapur'a kaçtı. Şu anda Tayland'da yaşayan Rajapaksa, daha önce de benzer davalarda yüz yüze ifade vermekten kaçınmıştı.
Mahkemenin online ifade kararı, hukuki sürecin hızlandırılması ve Rajapaksa'nın ifade vermesinin sağlanması açısından bir adım olarak görülse de, adalet arayışındaki aileler bu durumu bir kaçış olarak nitelendiriyor. Aileler, Rajapaksa'nın ifadesinin yüz yüze alınması ve sorulara doğrudan cevap vermesi gerektiğini savunuyor. Öte yandan, Rajapaksa'nın avukatları, müvekkillerinin yaşının ve sağlık durumunun yolculuğa elverişli olmadığını, ayrıca güvenlik riskleri taşıdığını belirterek online ifadenin uygun olduğunu savundu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu dava, Sri Lanka'da savaş suçları ve insan hakları ihlalleri konusunda hesap verilebilirlik açısından önemli bir test niteliği taşıyor. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi, Sri Lanka'yı kayıp kişiler sorununda ilerleme kaydetmeye çağırmış ve bağımsız bir soruşturma mekanizması kurulmasını talep etmişti. Ancak Sri Lanka hükümeti, iç hukuk yollarının yeterli olduğunu savunarak uluslararası talepleri reddetmişti. Rajapaksa'nın online ifade vermesi, uluslararası toplumda adaletin tam olarak sağlanamadığı yönünde eleştirilere neden oluyor. Özellikle Tamil diasporası ve insan hakları grupları, bu durumun Sri Lanka'da cezasızlık kültürünü pekiştirdiğini belirtiyor. Güney Asya bölgesinde, benzer insan hakları ihlalleriyle mücadele eden ülkeler için bu davanın sonucu emsal teşkil edebilir. Ayrıca, online ifade uygulaması, pandemi sonrası dijital adalet mekanizmalarının yaygınlaşmasıyla birlikte, uluslararası hukukta da tartışma konusu haline gelmiştir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin insan hakları ve hukukun üstünlüğü alanındaki uluslararası pozisyonu açısından dolaylı bir önem taşımaktadır. Türkiye, Güney Asya'da artan ekonomik ve diplomatik ilişkileri çerçevesinde Sri Lanka ile bağlarını güçlendirmektedir. Ancak Sri Lanka'da insan hakları ihlalleri konusunda hesap verilebilirlik sağlanamaması, Türkiye'nin benzer konulardaki uluslararası duruşunu etkileyebilir. Türkiye'nin kendi iç hukukunda da kayıp kişiler ve ifade özgürlüğü konularında hassasiyetleri bulunmaktadır. Bu nedenle, Sri Lanka'daki gelişmeler, Türkiye'nin uluslararası platformlarda insan hakları söyleminde tutarlılık göstermesi açısından referans olabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Asya'ya yönelik dış politikası kapsamında, bölgedeki istikrar ve hukukun üstünlüğü konularına verdiği önem, bu gibi davalarla ilişkilendirilebilir.
