Güney Asya ülkesi Sri Lanka'da dang humması vakalarındaki patlama, sağlık sistemini çöküşün eşiğine getirirken, ordu sivrisinekle mücadelede insansız hava araçlarını (İHA) kullanmaya başladı. Adadaki hastaneler artan vaka sayısıyla başa çıkmakta zorlanırken, hükümete bağlı güçler dang virüsünü taşıyan sivrisineklere karşı larvaların ürediği alanları tespit etmek ve ilaçlama yapmak için İHA'lardan yararlanıyor. Ülke, İran Savaşı'nın yol açtığı enerji krizinin etkilerini henüz atlatamamışken, bu sağlık kriziyle mücadele etmek zorunda kalıyor.
Savaşın Gölgesinde Sağlık Krizi
Sri Lanka Sağlık Bakanlığı verilerine göre, yılbaşından bu yana 30 binden fazla dang humması vakası rapor edilirken, ölü sayısı 20'yi aştı. En yoğun dönemini yaşayan salgın, özellikle başkent Kolombo ve çevresinde etkili oluyor. Hastaneler, yatak kapasitelerinin üzerinde hasta kabul etmek zorunda kalırken, tıbbi malzeme ve ilaç sıkıntısı da yaşanıyor. Uzmanlar, salgının kontrol altına alınamaması halinde vaka sayısının 100 bine ulaşabileceği uyarısında bulunuyor.
Ülke, İran Savaşı'nın başlamasıyla birlikte ithal petrole bağımlı ekonomisi nedeniyle ciddi bir enerji krizi yaşamıştı. Elektrik kesintileri ve akaryakıt kıtlığı, sağlık hizmetlerinin sunumunda aksamalara yol açmış, hastanelerin jeneratörleri dahi çalıştıracak yakıt bulmakta zorlanmıştı. Enerji krizinin yaraları henüz sarılmamışken, dang salgını sağlık sistemi üzerindeki baskıyı katlamış durumda.
Sivrisineklere Karşı Teknolojik Mücadele
Ordu, dang hummasıyla mücadelede İHA'ları kullanarak, genellikle ulaşılması zor olan su birikintileri, durgun sular ve çöplükler gibi sivrisinek larvalarının ürediği alanları havadan tespit ediyor. Bu sayede ekipler, hedefe yönelik ilaçlama yaparak hem zaman hem de kaynak tasarrufu sağlıyor. İHA'lar ayrıca, ilaçlama yapılan bölgelerin haritalanması ve etkinliğinin izlenmesi için de kullanılıyor. Bu yöntem, daha önce Brezilya ve Hindistan gibi ülkelerde de dang hummasıyla mücadelede denenmişti.
Dang humması, tropikal ve subtropikal bölgelerde yaygın olan, sinek ısırığıyla bulaşan viral bir hastalık. Yüksek ateş, şiddetli baş ağrısı, eklem ve kas ağrıları, bulantı ve döküntü gibi belirtilerle ortaya çıkan hastalık, özellikle çocuklar ve yaşlılar için hayati risk taşıyor. Şu ana kadar hastalığa karşı spesifik bir antiviral tedavi bulunmuyor; tedavi genellikle semptomları hafifletmeye yönelik.
Küresel İklim Değişikliği ve Salgın İlişkisi
Uzmanlar, iklim değişikliğinin dang humması vakalarındaki artışta önemli bir rol oynadığını belirtiyor. Artan sıcaklıklar ve değişen yağış rejimleri, sivrisineklerin üreme ve yaşam döngüsünü hızlandırarak daha geniş alanlara yayılmasına neden oluyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), son 50 yılda dang humması vakalarında 30 kat artış olduğunu ve hastalığın 100'den fazla ülkede endemik hale geldiğini açıkladı. Sri Lanka'daki salgın, bu küresel eğilimin bir yansıması olarak görülüyor.
Öte yandan, İran Savaşı'nın yol açtığı enerji krizi ve ekonomik sıkıntılar, Sri Lanka'nın sağlık altyapısına yatırım yapma kapasitesini sınırlıyor. Ülke, borç krizi nedeniyle Uluslararası Para Fonu (IMF) ile kurtarma paketi görüşmeleri yürütürken, sağlık harcamalarını kısmak zorunda kalmıştı. Bu durum, salgınla mücadeleyi daha da güçleştiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin de benzer sağlık krizlerine karşı kırılgan olabileceğini göstermektedir. Özellikle iklim değişikliğinin etkileriyle, sıtma ve dang humması gibi vektör kaynaklı hastalıkların Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde görülme riski artabilir. Türkiye, sağlık altyapısı ve erken uyarı sistemleri ile bu tür salgınlara hazırlıklı olmak zorundadır. Ayrıca, Sri Lanka'daki kriz, enerji bağımlılığının sağlık hizmetlerini nasıl sekteye uğratabileceğini göstermesi açısından ders niteliğindedir. Türkiye'nin enerji çeşitliliğini artırması ve yenilenebilir enerjiye yatırım yapması, bu tür krizlere karşı direnci artırabilir. Öte yandan, Türkiye'nin Afrika ve Asya'ya yönelik sağlık yardımı ve iş birliği politikaları kapsamında Sri Lanka'ya destek vermesi, bölgesel etkisini artırabilir.
