Ratko Mladic, 1995'te Srebrenitsa'da 8 binden fazla Boşnak erkeğin öldürülmesinden sorumlu tutulan eski Bosnalı Sırp komutan, Belgrad'da askeri törenle defnedildi. 80 yaşında hayatını kaybeden Mladic için düzenlenen cenaze töreni, Sırbistan devlet televizyonundan canlı yayınlandı. Tören, Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic'in erken seçim çağrısı yapması beklenen günlerde gerçekleşti.
Savaş Suçlusu Nasıl Gömüldü?
Mladic, 2017'de Lahey'deki Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) tarafından soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan ömür boyu hapis cezasına çarptırılmıştı. 2021'de temyiz mahkemesi cezayı onadı. Sağlık sorunları nedeniyle 2023'te erken tahliye talebi reddedilen Mladic, 2024 yılında cezaevinde hayatını kaybetti. Ölüm nedeni resmi olarak açıklanmadı ancak uzun süredir kalp ve böbrek rahatsızlıklarıyla mücadele ettiği biliniyordu.
Cenaze töreni, Sırbistan ordusu tarafından düzenlenen askeri merasimle gerçekleştirildi. Tabutun başında Sırp bayrağı ve askeri üniforma bulunuyordu. Törene, Sırp Radikal Partisi lideri Vojislav Seselj ve bazı eski askeri yetkililer katıldı. Ancak Cumhurbaşkanı Vucic törene katılmadı. Hükümet yetkilileri, törenin "ailevi bir defin" olduğunu ve resmi devlet töreni olmadığını savundu. Ancak askeri bando eşliğinde yapılan tören, devlet nezdinde saygınlık gösterildiği eleştirilerine yol açtı.
Srebrenitsa Anneleri Derneği, cenaze törenini kınadı. Dernek başkanı Munira Subasic, "Bu, soykırımı inkâr etmektir. Mladic, çocuklarımızı katleden bir suçludur; askeri törenle gömülmesi utanç vericidir" dedi. Boşnak ve Hırvat siyasetçiler de törene tepki gösterdi. Bosna-Hersek Dışişleri Bakanlığı, Sırbistan'ın "soykırımı ödüllendirdiğini" açıkladı.
Seçim Öncesi Siyasi Gerilim
Cenaze töreni, Sırbistan'da iç siyaset açısından kritik bir dönemeçte düzenlendi. Cumhurbaşkanı Vucic'in, erken genel seçimleri duyurması bekleniyor. Anketler, Vucic'in liderliğindeki Sırp İlerleme Partisi'nin (SNS) önde olduğunu gösteriyor. Ancak muhalefet, hükümeti milliyetçi söylemle beslenmekle suçluyor. Mladic, Sırbistan'da aşırı sağ ve milliyetçi kesimler tarafından hâlâ bir kahraman olarak görülüyor. Tören, bu kesimlere mesaj niteliği taşıyor olabilir.
Öte yandan Vucic hükümeti, Avrupa Birliği üyelik sürecinde Sırbistan'ın yüzleşme politikalarını ilerletmesi gerektiği yönünde baskı altında. AB, Sırbistan'dan savaş suçlularını yücelten törenlere izin vermemesini bekliyor. Brüksel'den henüz resmi bir açıklama gelmedi ancak AB kaynakları, cenaze törenini "endişeyle izlediklerini" belirtti. Bu gelişme, Sırbistan'ın AB katılım müzakerelerindeki 35. fasıl (diğer konular) kapsamında olumsuz not edilebilir.
Mladic'in ölümü ve cenazesi, bölgede etnik gerilimleri yeniden alevlendirebilir. Bosna-Hersek'te Sırp Cumhuriyeti (Republika Srpska) entitesi lideri Milorad Dodik, Mladic'in "Sırp halkının savunucusu" olduğunu söyledi. Dodik, Sırbistan ile Republika Srpska arasındaki bağları güçlendireceğini yineledi. Bu söylemler, Bosna-Hersek'in zaten kırılgan olan siyasi istikrarını tehdit ediyor. Ayrıca Kosova ile Sırbistan arasındaki normalleşme görüşmeleri de bu tür hamlelerden olumsuz etkilenebilir.
Uluslararası Tepkiler ve Hukuki Boyut
Uluslararası kamuoyu, Mladic'in askeri törenle gömülmesine tepkili. ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, "Srebrenitsa soykırımı, uluslararası hukuk tarafından kesin olarak tespit edilmiştir. Faillerin yüceltilmesi kabul edilemez" ifadelerini kullandı. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, Sırbistan'a "savaş suçlarını inkâr eden söylemlerle mücadele" çağrısı yaptı. Uluslararası Af Örgütü, töreni "adaletin ihlali" olarak nitelendirdi.
Avrupa Parlamentosu'ndaki bazı milletvekilleri, Sırbistan'a yönelik yaptırım çağrısı yaptı. Ancak Almanya ve Fransa, diyalog kanallarının açık tutulmasından yana. Zaten Sırbistan, Rusya'ya uygulanan yaptırımlara katılmadığı için AB ile ilişkileri gergin. Bu son gelişme, Batı Balkanlar'daki dengeleri daha da karmaşık hale getirebilir.
Mladic'in avukatları, müvekkillerinin son sözlerinde pişmanlık duymadığını ve "vatanını savunduğunu" söylediğini aktardı. Bu açıklamalar, mağdur ailelerinin acısını derinleştirdi. Srebrenitsa soykırımı, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana Avrupa'da işlenen en büyük katliam olarak kabul ediliyor. Uluslararası Adalet Divanı ve ICTY, olayı soykırım olarak tanımladı. Sırbistan ise soykırım terimini kabul etmekte isteksiz davranıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Srebrenitsa soykırımını tanıyan ve kınayan ülkeler arasında yer alıyor. Mladic'in askeri törenle gömülmesi, Ankara'nın Balkanlar'daki barış ve istikrar politikalarına aykırı bir görüntü çiziyor. Türkiye, Bosna-Hersek ile güçlü tarihi ve kültürel bağlara sahip; ayrıca Sırbistan ile ekonomik işbirliğini geliştirmeye çalışıyor. Bu tür gelişmeler, Türkiye'nin arabuluculuk çabalarını zorlaştırabilir. Bölgede etnik gerilimin tırmanması, Türk yatırımlarını ve güvenlik çıkarlarını olumsuz etkileyebilir. Türkiye'nin, soykırımı inkâr eden söylemlere karşı net tutum alması ve Balkanlar'daki istikrar için diplomatik girişimlerini sürdürmesi bekleniyor.
