SpaceX'in hisseleri, 2020'deki halka arzının ilk günkü kapanış fiyatının altına gerileyerek şirketin piyasa değerinde yaklaşık 400 milyar dolarlık bir kayba neden oldu. Bu düşüş, Elon Musk'ın uzay ve teknoloji devinin, son iki yılda yaşadığı yüksek değerlemelerin ardından sert bir şekilde geri çekildiğini gösteriyor. İlk günden sonra hisse senedi alan yatırımcılar, en azından kağıt üzerinde zararda. Uzmanlar, düşüşün arkasında artan faiz oranları, uzay taşımacılığındaki rekabetin kızışması ve Musk'ın diğer girişimlerine (Twitter/devraldığı X) odaklanmasının yarattığı belirsizlikler olduğunu belirtiyor.
Gelişmenin arka planı
SpaceX, 2020 yılında gerçekleştirdiği halka arzda hisse başına 70 dolar seviyesinden işlem görmeye başlamıştı. İlk gün kapanışının ardından hisseler hızla yükselerek 2021'de 200 doların üzerini gördü. Ancak 2022 başından itibaren başlayan düşüş trendi, özellikle 2023'ün ikinci yarısında ivme kazandı. Şirketin değeri bir ara 150 milyar doları aşmıştı, ancak bugün itibarıyla bu rakam 100 milyar doların altına inmiş durumda.
Düşüşte en önemli etken, ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz artırımları oldu. Yüksek faiz ortamı, gelecekteki kârlılık beklentilerine göre değerlenen büyüme hisselerini olumsuz etkiliyor. Ayrıca Boeing, Blue Origin ve diğer rakamların Starlink'in internet hizmetine rakip olacak projeler geliştirmesi, yatırımcıları uzay taşımacılığında marjların daralacağına ikna etti.
Bölgesel ve küresel boyut
SpaceX'in değer kaybı, küresel teknoloji piyasalarında 'uzay balonu' tartışmalarını yeniden alevlendirdi. Uzay taşımacılığı ve uydu interneti sektörüne 2020'den bu yana 50 milyar dolardan fazla yatırım yapılırken, bu şirketlerin çoğu henüz istikrarlı bir kârlılık elde edemedi. Öte yandan SpaceX, Starship roketinin test uçuşlarına devam ediyor ve Starlink abone sayısını 2 milyonun üzerine çıkardı. Analistler, düşüşe rağmen SpaceX'in sektörünün en güçlü oyuncusu olarak kaldığını, ancak değerlemenin daha sürdürülebilir seviyelere çekildiğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, uzay teknolojilerinde yerli füze ve uydu programlarıyla ilerlerken, SpaceX'in değer kaybı küresel uzay ekosistemindeki riskleri hatırlatıyor. Türkiye'nin bu alanda rekabetçi olabilmesi için maliyet avantajı ve esnek iş modelleri geliştirmesi gerekiyor. Ayrıca Starlink'in Türkiye'de faaliyete geçmesi halinde, yerli internet altyapısına etkisi izlenmeli. Kısa vadede doğrudan bir etki beklenmese de, uzay taşımacılık maliyetlerinin düşmesi, Türkiye'nin uydu fırlatma bağımsızlığı için fırsat yaratabilir.
