Soya fasulyesi vadeli işlemleri, Çin yönetiminin ABD tarım ürünlerine uygulanan gümrük vergilerini kademeli olarak azaltma yönündeki açıklamasının ardından yatay bir seyir izledi. Yatırımcılar, Pekin’in bu hamlesinin, Asya devinin Amerikan soya fasulyesi alımlarını yeniden başlatmasına zemin hazırlayıp hazırlamayacağını değerlendiriyor. Chicago Ticaret Borsası’nda işlem gören soya fasulyesi kontratları, haftanın ilk işlem gününde yüzde 0,3’lük sınırlı bir düşüşle 12,85 dolar/buşel seviyesine geriledi. Piyasalar, Çin’in ticaret politikasındaki olası bir yumuşamanın, küresel soya ticaretinde önemli bir dönüm noktası olabileceğini tartışıyor.
Gelişmenin Arka Planı
ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre, Çin 2023 yılında 34 milyon ton soya fasulyesi ithal ederek ABD’nin en büyük ikinci alıcısı konumundaydı. Ancak iki ülke arasında 2018’de başlayan ticaret savaşı, Çin’in Brezilya gibi alternatif tedarikçilere yönelmesine neden olmuştu. Çin Ticaret Bakanlığı Sözcüsü günlük basın toplantısında, "Tarım ürünlerinde karşılıklı fayda sağlayacak bir çözüm için ABD ile yapıcı görüşmeler sürüyor" ifadelerini kullandı. Bu açıklama, Nisan ayında Washington ve Pekin arasında yapılan ticaret görüşmelerinin ardından geldi.
Uzmanlar, Çin’in soya alımlarının yeniden başlamasının, ABD’nin Ortabatı eyaletlerindeki çiftçiler için kritik olduğunu belirtiyor. Iowa ve Illinois gibi eyaletler, 2024 seçimleri öncesinde Başkan Joe Biden yönetimine tarımsal destek konusunda baskı yapıyor. Öte yandan Çin, hayvancılık sektöründeki yem talebini karşılamak için yılda yaklaşık 100 milyon ton soya fasulyesi ithal ediyor; bu rakam küresel ticaretin yüzde 60’ına denk geliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Çin’in tarife indirimi sinyali, sadece soya fasulyesi değil, aynı zamanda mısır ve buğday gibi diğer tahıl ürünlerini de etkileyebilir. Brezilya ve Arjantin gibi rakip ihracatçılar, Çin’in ABD’ye yönelmesi durumunda pazar payı kaybetme endişesi taşıyor. Küresel gıda fiyatlarında olası bir düşüş, gelişmekte olan ülkelerin ithalat maliyetlerini hafifletirken, ABD’li çiftçilere de nefes aldırabilir. Ancak jeopolitik uzmanlar, Çin’in bu hamlesinin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda stratejik bir adım olduğunu vurguluyor: Pekin, Washington’a karşı elini güçlendirmek için ticaret kartını kullanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, soya fasulyesinde büyük ölçüde ithalata bağımlı bir ülke; yıllık ithalatı 3,5 milyon ton civarında. Çin-ABD ticaretindeki bu gelişme, küresel soya fiyatlarında dalgalanmaya yol açarak Türkiye’nin yem maliyetlerini doğrudan etkileyebilir. Fiyatların düşmesi, hayvancılık sektörü için olumlu olsa da, Çin’in talebindeki ani artış fiyatları yukarı çekebilir. Ayrıca, Türkiye’nin son dönemde Brezilya ve Ukrayna ile yaptığı ticaret anlaşmaları, alternatif tedarik kanallarını çeşitlendirme stratejisinin bir parçası. Bu nedenle, Ankara’nın gelişmeleri yakından takip etmesi ve olası fiyat şoklarına karşı hazırlıklı olması gerekiyor.
