Kadınların erkeklerden daha uzun yaşadığı, daha yalnız kaldığı ve bakım yükünü daha fazla üstlendiği bir dünyada, sosyal güvenlik sistemlerinin kadınları neden yeterince korumadığı sorusu giderek daha fazla tartışılıyor. Uzmanlara göre, mevcut sosyal güvenlik yapıları erkek egemen iş hayatına göre tasarlandığı için kadınlar emeklilikte, sağlık hizmetlerinde ve yoksullukla mücadelede dezavantajlı konumda kalıyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre, dünya genelinde 65 yaş üstü kadınların yoksulluk oranı erkeklerin neredeyse iki katı seviyesinde.
Kadınların Karşılaştığı Yapısal Engeller
Sosyal güvenlik sistemleri genellikle kesintisiz ve tam zamanlı çalışma geçmişine göre tasarlanmıştır. Oysa kadınlar, çocuk bakımı, yaşlı bakımı veya ev işleri gibi ücretsiz emek nedeniyle iş hayatına daha geç başlamakta veya daha sık ara vermektedir. Bu da daha düşük emeklilik maaşı ve daha az sosyal güvence anlamına gelmektedir. Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) raporuna göre, kadınların sadece %41'i sosyal güvenlik kapsamındayken bu oran erkeklerde %50'dir. Ayrıca, kadınların çoğu kayıt dışı ekonomide çalıştığı için prim yatırma imkânları da sınırlıdır.
Yaşam beklentisinin daha uzun olması da kadınlar için ek bir mali yük oluşturur. Daha uzun yaşamak, daha fazla sağlık harcaması ve daha uzun süreli emeklilik maaşı ihtiyacı demektir. Ancak birçok ülkede emeklilik sistemi bu gerçeği yansıtmamakta, kadınlar yetersiz maaşlarla daha uzun yıllar geçirmek zorunda kalmaktadır. Özellikle yalnız yaşayan yaşlı kadınlar, yoksulluk riski en yüksek grup olarak öne çıkmaktadır.
Küresel Boyutta Farkındalık Eksikliği
Dünya Bankası ve Birleşmiş Milletler gibi kuruluşlar, sosyal koruma sistemlerinde toplumsal cinsiyet eşitliğini sağlamaya yönelik çağrılar yapıyor. Ancak bu çağrılara rağmen birçok ülke, kadınların ihtiyaçlarına duyarlı politikalar geliştirmekte yetersiz kalıyor. Örneğin, emeklilik yaşının kadınlar için daha düşük olması kısa vadede avantaj gibi görünse de, uzun vadede daha düşük maaş ve birikim anlamına gelebiliyor. Ayrıca, boşanma veya eş ölümü gibi durumlarda kadınlar, eşlerinin üzerinden sağlanan sosyal güvenceyi kaybedebiliyor. Bu nedenle, sosyal güvenlik sistemlerinin bireyselleştirilmesi ve ücretsiz bakım emeğinin tanınması gibi reformlar önem kazanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de kadınların sosyal güvenceye erişimi benzer sorunlar taşıyor. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre, kadınların iş gücüne katılım oranı %34 civarında seyrederken, erkeklerde bu oran %70'in üzerindedir. Kayıt dışı istihdamda kadın oranı yüksek olduğu için sosyal güvenlik kapsamı dışında kalan kadın sayısı fazladır. Ayrıca, eş veya baba üzerinden sağlanan sağlık hizmetleri, boşanma veya ölüm durumunda kadınları korumasız bırakabiliyor. Küresel bir sorun olan bu eşitsizlik, Türkiye'de de benzer yapısal engellerle derinleşiyor. Bu nedenle, sosyal güvenlik reformlarının kadınların ihtiyaçlarını merkeze alması ve bakım emeğini görünür kılması kritik önem taşıyor.
