Küresel iş piyasasında bir süredir popüler olan 'returnships' yani kariyer arası sonrası işe dönüş programları, beklenmedik bir şekilde şirketler tarafından terk edilmeye başlandı. Uzun süreli iş dönüşlerini kolaylaştırmak ve özellikle kadın çalışanların kariyerlerine yeniden başlamasını desteklemek için tasarlanan bu programlar, ekonomik belirsizlik ve maliyet baskıları karşısında öncelik listesinin alt sıralarına düştü. Uzmanlar, bu geri adımın, özellikle beceri açığı ve işsizlikle mücadeleyi zorlaştıracağı konusunda uyarıyor.
Gelişmenin arka planı
Returnships programları, yaklaşık on yıl önce Goldman Sachs ve Amazon gibi büyük şirketlerin öncülüğünde başlatıldı. Bu programlar, birkaç aydan bir yıla kadar süren, ücretli staj benzeri pozisyonlar sunarak, işe dönüş yapacak kişilere becerilerini tazeleme, ağ kurma ve kalıcı bir iş bulma fırsatı veriyordu. Özellikle çocuk bakımı, yaşlı bakımı veya kişisel sağlık sorunları nedeniyle kariyerine ara vermek zorunda kalan profesyoneller için bir can simidiydi. Ancak son iki yılda faiz oranlarının yükselmesi, enflasyon baskısı ve teknoloji sektöründeki toplu işten çıkarmalar, şirketleri maliyetleri kısmaya itti. LinkedIn verilerine göre, 2022'de 'returnships' ilanları bir önceki yıla göre yüzde 50 artarken, 2023'te bu artış durma noktasına geldi ve 2024 itibarıyla birçok büyük firma programlarını askıya aldı veya tamamen sonlandırdı.
Örneğin, teknoloji devi Google, 2023 yılında 'Geri Dönüş Programı'nı durdurduğunu duyurdu. Şirket, bunun yerine mevcut çalışanların becerilerini geliştirmeye odaklanacağını belirtti. Benzer şekilde, Credit Suisse ve JPMorgan Chase de programları küçülttü. Bu durum, özellikle kariyer arası veren kadınlar üzerinde olumsuz etki yaratıyor. McKinsey'in 2023 tarihli bir raporuna göre, kadınların yüzde 43'ü kariyerlerine en az bir kez ara vermek zorunda kalırken, geri döndüklerinde yüzde 40'ı daha düşük pozisyonlarda iş bulabiliyor. Returnships, bu düşüşü engellemek için önemli bir araçtı.
Bölgesel veya küresel boyut
Returnships programlarının gerilemesi, sadece ABD merkezli bir olgu değil. Avrupa'da da birçok şirket benzer adımlar atıyor. Özellikle Almanya ve İngiltere'de, savaş sonrası dönemde iş gücüne katılımı artırmak için oluşturulan bu programlar, Brexit ve enerji krizi sonrası ekonomik daralmayla birlikte rafa kalkıyor. Küresel işgücü piyasalarında yaşanan bu değişim, kalifiye eleman açığını daha da derinleştirebilir. OECD verilerine göre, 2030 yılına kadar OECD ülkelerinde işgücü açığı 5 milyon kişiye ulaşabilir. Bu açığın kapatılmasında, kariyer arası verenlerin işe dönüşü kritik bir rol oynayabilirdi. Ancak şirketler, kısa vadeli maliyet hesaplarının uzun vadeli faydaların önüne geçmesiyle, bu potansiyeli değerlendiremiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de kadınların işgücüne katılım oranı OECD ortalamasının oldukça altındadır. Returnships benzeri programlar, Türkiye'de henüz yaygınlaşmamış olsa da, küresel trende paralel olarak, özellikle teknoloji ve finans sektörlerinde benzer girişimler başlatılmıştı. Bu programların gerilemesi, Türkiye'deki kadın istihdam hedeflerini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin yüksek enflasyon ve düşük büyüme ortamında, kariyer arası veren bireylerin (çoğunlukla kadınlar) işe dönüşü daha da zorlaşabilir. Bu durum, işsizlikle mücadelede yeni politikalar geliştirilmesini gerektiriyor.
