BELGRAD, 7 Eylül - Sırbistan'ın başkenti Belgrad'da binlerce kişi, geçen hafta cezaevinde hayatını kaybeden eski Bosnalı Sırp General Ratko Mladiç için düzenlenen cenaze törenine katıldı. Soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan müebbet hapis cezasına çarptırılan Mladiç, 1995 yılında Bosna'daki Srebrenitsa katliamının baş sorumlusu olarak uluslararası mahkumiyet almıştı. Tören, Belgrad'daki bir kilisenin önünde gerçekleşti ve kalabalık, Mladiç'in tabutunun önünden geçerek saygı duruşunda bulundu.
Gelişmenin Arka Planı
Ratko Mladiç, 1992-1995 yılları arasındaki Bosna Savaşı sırasında Bosnalı Sırp Ordusu'nun komutanıydı. Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) tarafından 2017 yılında soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan suçlu bulunarak müebbet hapse mahkum edildi. Özellikle Temmuz 1995'te Srebrenitsa'da yaklaşık 8.000 Boşnak erkeğin öldürülmesiyle sonuçlanan katliam, II. Dünya Savaşı'ndan bu yana Avrupa'daki en büyük toplu katliam olarak kayıtlara geçti. Mladiç, 2011 yılında Sırbistan'da yakalanmış ve Lahey'deki mahkemeye teslim edilmişti. Geçtiğimiz hafta 78 yaşında cezaevinde hayatını kaybetti.
Cenaze töreni, Sırbistan'da milliyetçi duyguların hala güçlü olduğunu gösteriyor. Mladiç'in ölümünün ardından ülke genelinde bazı gruplar tarafından anma etkinlikleri düzenlendi. Ancak bu tören, savaş suçları mağdurları ve Bosna'daki Boşnak toplumu tarafından tepkiyle karşılandı. Srebrenitsa Anneleri Derneği, töreni kınayarak Mladiç'in bir kahraman olarak anılmasının acı verici olduğunu belirtti.
Sırbistan hükümeti törene resmi düzeyde katılmadı, ancak yetkililerden bazı isimlerin törende görüldüğü iddia edildi. Uluslararası toplum, Sırbistan'ın savaş suçlularına yönelik tutumunu yakından izliyor. Avrupa Birliği, Sırbistan'ın üyelik sürecinde savaş suçlarıyla yüzleşme ve Lahey mahkemesiyle işbirliği konularını sürekli gündemde tutuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Mladiç'in ölümü ve ardından düzenlenen tören, Balkanlar'da hala canlı olan etnik gerilimleri gözler önüne serdi. Bosna-Hersek, Sırbistan ve Hırvatistan arasındaki ilişkiler, savaş dönemi suçları nedeniyle zaman zaman geriliyor. Srebrenitsa soykırımı, uluslararası hukukta kesinleşmiş bir gerçek olarak kabul edilse de, Sırbistan ve Bosnalı Sırp entitesinde bazı kesimler tarafından hala inkâr ediliyor. Bu durum, bölgesel uzlaşma çabalarını zorlaştırıyor.
Uluslararası kamuoyu, Mladiç'in ölümünü insan hakları açısından bir dönüm noktası olarak değerlendirse de, törenin bir suçluyu onurlandırma biçiminde yapılması eleştiriliyor. Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği yetkilileri, savaş suçlularının yüceltilmesinin kabul edilemez olduğunu vurguladı. Öte yandan, Sırbistan'ın AB yolunda ilerlemesi için bu tür olayların yarattığı olumsuz algı önemli bir engel teşkil ediyor.
Balkanlar'daki istikrar, Türkiye'nin de yakından takip ettiği bir konu. Türkiye, Bosna-Hersek'in toprak bütünlüğünü ve egemenliğini destekliyor; aynı zamanda Sırbistan ile ekonomik ve siyasi ilişkilerini geliştirmeye çalışıyor. Mladiç'in ölümü, bölgede yeni bir tartışma başlatabilir ve Türkiye'nin arabuluculuk rolünü yeniden gündeme getirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ratko Mladiç'in ölümü ve ardından Belgrad'da düzenlenen tören, Türkiye'nin Balkanlar politikası açısından dikkatle izlenmesi gereken bir gelişme. Türkiye, Bosna-Hersek'teki Boşnak halkının haklarını savunma konusunda tarihsel ve kültürel bağlara sahip. Srebrenitsa katliamı, Türk kamuoyunda derin izler bırakmıştı. Törenin bir savaş suçlusunu onurlandırma şeklinde yapılması, Türkiye'de tepkiyle karşılanabilir ve ikili ilişkilerde hassasiyet yaratabilir. Öte yandan Türkiye, Sırbistan ile diyaloğu sürdürerek bölgesel istikrarı korumayı hedefliyor. Bu olay, Türkiye'nin Balkanlar'daki denge politikasını test edecek nitelikte.
