Hollanda'nın Lahey kentinde 27 Ağustos'ta cezaevinde hayatını kaybeden savaş suçlusu Ratko Mladic için Pazartesi günü Sırbistan'ın başkenti Belgrad'da bir kilisede binlerce kişi toplandı. 1995 Srebrenitsa soykırımından sorumlu tutulan ve ömür boyu hapis cezası çeken Mladic'in naaşı, Belgrad'daki bir kilisede halkın ziyaretine açıldı. Avrupa Birliği töreni ağır şekilde eleştirirken, AB Komiseri Marta Kos'un açıklamaları törenin uluslararası yankılarını artırdı.
Savaş Suçlusunun Ardından Kitlesel Tören
Ratko Mladic, Bosna Savaşı sırasında Bosna Sırp Cumhuriyeti Ordusu'nun komutanıydı. Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) tarafından soykırım, savaş suçları ve insanlığa karşı suçlardan mahkum edilmiş ve 2017'de ömür boyu hapis cezasına çarptırılmıştı. 27 Ağustos'ta Lahey'deki cezaevinde hayatını kaybetti. Cenazesinin Belgrad'a getirilmesi ve burada düzenlenen tören, Sırbistan'da milliyetçi çevreler tarafından organize edildi.
Pazartesi günü erken saatlerden itibaren Belgrad'daki kilise önünde uzun kuyruklar oluştu. Binlerce kişi, Mladic'in tabutunun önünden geçerek saygı duruşunda bulundu. Törene katılanlar arasında Sırp Ortodoks Kilisesi yetkilileri ve aşırı milliyetçi grupların üyeleri de vardı. Sırbistan hükümetinden üst düzey bir katılım olup olmadığı netleşmezken, devlet televizyonu töreni geniş şekilde haberleştirdi.
Avrupa Birliği, töreni kınayan bir açıklama yaptı. AB Komiseri Marta Kos, "Srebrenitsa soykırımının kurbanlarını anıyoruz ve bu tür bir töreni kabul edilemez buluyoruz" dedi. Kos, Sırbistan'ın AB üyelik sürecinde savaş suçlularının yüceltilmesinin ciddi bir engel teşkil ettiğini vurguladı. AB Dış İlişkiler Servisi de benzer bir açıklama yaparak, Mladic'in mirasının uluslararası adalete saygısızlık olduğunu belirtti.
Uluslararası Tepkiler ve Bölgesel Gerilim
Bosna-Hersek'ten de sert tepkiler geldi. Bosna-Hersek Devlet Başkanlığı Konseyi'nin Boşnak üyesi Denis Becirovic, törenin "soykırımı inkar etmek" anlamına geldiğini söyledi. Srebrenitsa Anneleri Derneği, töreni düzenleyenleri kınayarak, "Bu, kurbanların anısına yapılmış bir saldırıdır" açıklamasında bulundu. Kosova ve Hırvatistan da töreni kınayan açıklamalar yaptı.
Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic, törenle ilgili doğrudan bir açıklama yapmaktan kaçındı. Ancak Sırp yetkililer, Mladic'in ailesinin cenazeyi düzenleme hakkı olduğunu savundu. Bu durum, Sırbistan'ın AB yolunda ilerlemesi için gereken "komşularla iyi ilişkiler" ilkesiyle çelişiyor.
Mladic'in ölümü, Balkanlar'da uzun süredir devam eden savaş suçları tartışmalarını yeniden alevlendirdi. 1990'lı yıllardaki Yugoslavya savaşlarında 100 binden fazla kişi hayatını kaybetti ve milyonlarca kişi yerinden edildi. Srebrenitsa'da 8 binden fazla Boşnak erkek ve çocuk öldürülmüştü. Uluslararası mahkemeler, bu suçların faillerini cezalandırmaya devam ediyor ancak Sırbistan'da Mladic gibi isimler hâlâ bir kesim tarafından kahraman olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ratko Mladic'in cenazesinin Belgrad'da kitlesel bir törenle anılması, Balkanlar'daki etnik gerilimlerin ve savaş suçlarıyla yüzleşme sorununun hâlâ canlı olduğunu gösteriyor. Türkiye, Bosna-Hersek'in toprak bütünlüğünü ve egemenliğini destekleyen, Srebrenitsa soykırımını tanıyan ve bölgede barış ile istikrarın korunmasını savunan bir ülke olarak, bu tür törenleri endişeyle karşılamaktadır. Sırbistan'ın AB üyelik sürecinde savaş suçlularını yücelten adımlar, Türkiye'nin de desteklediği Avrupa değerleriyle bağdaşmamaktadır. Balkanlar'daki istikrarsızlık, Türkiye'nin güvenliği ve ekonomik çıkarları için doğrudan risk oluşturur; bu nedenle Ankara, bölgede kalıcı barış için diyalog ve uzlaşı çağrılarını sürdürmelidir.
