Singapur'da bir araca sahip olmanın maliyeti, hükümetin uyguladığı katı araç sayısı kontrol sistemi nedeniyle yeni bir rekora imza attı. Son ihalelerde, küçük bir araç için gereken 'Ehliyet Belgesi' (Certificate of Entitlement - COE) fiyatı yaklaşık 100 bin dolar Singapur dolarına (yaklaşık 74 bin ABD doları) yükseldi. Bu miktar, aracın kendi fiyatının çok üzerinde bir ek maliyet anlamına geliyor. Söz konusu uygulama, trafik yoğunluğunu azaltmak ve hava kirliliğini kontrol altında tutmak amacıyla 1990 yılında başlatılmıştı.
COE Sistemi Nasıl İşliyor?
Singapur'da araç almak isteyen herkes, öncelikle bir COE satın almak zorunda. Bu belgeler, araç sayısını sınırlamak için her ay belirli bir kontenjan dahilinde ihale yoluyla satılıyor. İhalelerde en yüksek teklifi verenler, aracı satın alma hakkını kazanıyor. COE fiyatları, arz ve talebe göre dalgalanıyor. Son dönemde artan talep, özellikle pandemi sonrası ekonomik toparlanma ve bireysel ulaşıma olan ilginin artmasıyla fiyatları rekor seviyelere taşıdı. Küçük araçlar (1600 cc altı motor hacmi) için COE fiyatı 99.889 Singapur dolarına ulaşırken, büyük araçlar için bu rakam 104.500 Singapur dolarını buldu. Bu fiyatlar, 1990'daki uygulamanın başlangıcından bu yana görülen en yüksek seviyeler.
Yetkililer, COE fiyatlarındaki artışın arz sıkıntısından değil, talepteki artıştan kaynaklandığını belirtiyor. Hükümet, araç sayısını yıllık yüzde 0.25 oranında artırmayı planlıyor, ancak bu artış talebi karşılamaya yetmiyor. Uzmanlar, COE fiyatlarının önümüzdeki aylarda da yüksek seyredeceğini, hatta daha da artabileceğini öngörüyor. Bu durum, Singapurluları toplu taşıma, bisiklet ve elektrikli scooter gibi alternatif ulaşım araçlarına yönelmeye itiyor.
Küresel Otomotiv Piyasasına Etkileri
Singapur'un bu uygulaması, dünyanın en pahalı araç sahipliği modellerinden biri olarak öne çıkıyor. Diğer Asya ülkelerinde de benzer sınırlamalar bulunmakla birlikte, Singapur'da COE maliyeti, aracın toplam fiyatının neredeyse yarısını oluşturuyor. Bu durum, otomobil üreticileri için Singapur pazarını küçük ama yüksek kârlı bir pazar haline getiriyor. Özellikle Tesla gibi elektrikli araç üreticileri, COE maliyetine rağmen Singapur'da talep görüyor. Çevreci araçlara yönelik teşvikler, elektrikli araçların COE fiyatını bir miktar düşürse de, yine de dünya ortalamasının çok üzerinde. Küresel otomotiv endüstrisi, Singapur'daki bu gelişmeyi, şehirlerde araç kullanımının gelecekte nasıl şekillenebileceğine dair bir örnek olarak izliyor. Trafik sıkışıklığı ve karbon emisyonlarını azaltma hedefiyle benzer sistemlerin başka şehirlerde de uygulanabileceği tartışılıyor. Londra, Stockholm ve Milano gibi şehirlerdeki trafik ücretleri, Singapur modelinin bir benzeri olarak değerlendirilebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de otomobil sahipliği maliyetleri, ÖTV ve KDV gibi vergilerle zaten yüksek seviyelerde. Singapur'daki COE uygulamasının doğrudan bir benzeri olmasa da, Türkiye'de de araç sayısının artmasıyla birlikte trafik yoğunluğu ve çevre kirliliği sorunları büyüyor. Özellikle İstanbul gibi büyükşehirlerde bu sorunlar ciddi boyutlara ulaşmış durumda. Türkiye'nin, Singapur deneyiminden çıkarabileceği dersler arasında, araç sayısını kontrol altına almak için daha etkili politikalar geliştirmek ve toplu taşımayı teşvik etmek yer alıyor. Ayrıca, Türkiye'de elektrikli araçlara yönelik teşviklerin artırılması, hem çevre hem de ekonomik açıdan sürdürülebilir bir ulaşım modeli için önemli olabilir. Singapur'daki rekor artış, küresel ölçekte otomobil sahipliğinin giderek lüksleştiğinin bir göstergesi olarak Türkiye'de de tartışmalara yol açabilir.
