Singapur'un merkez bölgesinde hava kalitesi, 24 saatlik Polutant Standartları Endeksi'nin (PSI) saat 21:00 itibarıyla 102'ye yükselmesiyle yeniden sağlıksız aralığa girdi. Bu değer, Singapur Ulusal Çevre Ajansı (NEA) tarafından "sağlıksız" olarak sınıflandırılan 101-200 aralığına işaret ediyor. Hava kirliliğindeki bu artış, özellikle solunum rahatsızlığı olanlar, yaşlılar ve çocuklar için sağlık riski oluşturuyor.
Hava Kalitesindeki Bozulmanın Arka Planı
Singapur'da hava kalitesi, genellikle komşu Endonezya'da çıkan orman yangınlarının neden olduğu dumanlı pus (haze) nedeniyle bozuluyor. Kuru sezonlarda, özellikle temmuz-ekim ayları arasında, Endonezya'nın Sumatra ve Kalimantan adalarındaki yasa dışı orman temizleme faaliyetleri (slash-and-burn) sonucu çıkan yangınlar, rüzgârlarla Singapur ve Malezya'ya taşınıyor. Bu yıl da benzer bir durumun yaşandığı tahmin ediliyor; ancak NEA henüz resmi bir açıklama yapmadı.
PSI, havadaki partikül madde (PM10, PM2.5), kükürt dioksit, karbon monoksit, ozon ve nitrojen dioksit gibi kirleticilerin seviyelerini ölçerek 0-500 arası bir değer üretir. 100'ün üzerindeki değerler sağlıksız kabul edilir; 200'ün üzeri çok sağlıksız, 300'ün üzeri ise tehlikeli olarak değerlendirilir. 102 değeri, hassas gruplar için riskin arttığını gösteriyor.
Singapur hükümeti, hava kalitesi kötüleştiğinde halkı açık hava aktivitelerini azaltmaya, maske takmaya ve pencereleri kapalı tutmaya çağırıyor. Okullar ve iş yerleri için de önlemler alınabiliyor. 2015 ve 2019 yıllarında yaşanan büyük duman krizlerinde PSI değeri 300'ü aşmış, okullar tatil edilmiş ve uçuşlar iptal edilmişti. Şu anki durum henüz o seviyede değil, ancak yetkililer gelişmeleri yakından izliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Güneydoğu Asya'da sınır aşan duman kirliliği, uzun yıllardır bölgesel bir sorun. 2002'de imzalanan ASEAN Sınır Aşan Duman Kirliliği Anlaşması, üye ülkelerin işbirliğini öngörüyor; ancak uygulama ve yaptırım mekanizmaları zayıf. Endonezya, egemenlik gerekçesiyle dış müdahaleye sıcak bakmıyor. Singapur, Malezya ve Endonezya arasında zaman zaman diplomatik gerilimler yaşanıyor. 2019'da Singapur, Endonezya'daki yangınlardan sorumlu şirketlere yaptırım uygulama yetkisi veren bir yasa çıkarmıştı.
Öte yandan, küresel iklim değişikliği, El Niño ve Hint Okyanusu Dipolü gibi hava olayları, bölgedeki kuraklık ve yangın riskini artırıyor. Bilim insanları, iklim krizinin bu tür duman olaylarını daha sık ve şiddetli hale getirebileceği uyarısında bulunuyor. Singapur gibi şehir devletleri, hava kalitesini korumak için hem ulusal önlemler almak hem de bölgesel işbirliğini güçlendirmek zorunda.
Singapur, aynı zamanda küresel bir finans ve ticaret merkezi olarak, hava kalitesindeki bozulmanın ekonomik etkileriyle de karşı karşıya. Turizm, dış ticaret ve yabancı yatırımlar olumsuz etkilenebilir. Pandemi sonrası toparlanma sürecinde böyle bir çevresel riskin ortaya çıkması, ülkenin imajına gölge düşürebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Singapur'daki hava kirliliği, doğrudan Türkiye'yi etkilemese de küresel çevresel risklerin ekonomik ve siyasi sonuçlarına dair önemli dersler içeriyor. Türkiye, iklim değişikliğiyle mücadelede Paris Anlaşması'na taraf olarak yeşil dönüşüm hedefleri belirlemiş durumda. Sınır aşan kirlilik, Türkiye'nin komşularıyla yaşadığı su ve hava kirliliği sorunlarına benzer bir uluslararası işbirliği ihtiyacını gösteriyor. Ayrıca, Türk iş dünyası için Singapur, Asya'ya açılan bir kapı; bu tür çevresel krizler, ticaret ve yatırım planlarını olumsuz etkileyebilir. Türkiye, yeşil teknolojiler ve çevre diplomasisi alanında deneyim paylaşımıyla bölgesel istikrara katkı sağlayabilir.
