Singapur'un merkezi ve batı bölgelerinde hava kalitesi, 24 saatlik Hava Kirletici Standartları Endeksi'nin (PSI) 1 pm'de 102'ye ulaşmasıyla sağlıksız seviyeye geri döndü. Bu değer, 100'ün üzerindeki PSI seviyelerinin "sağlıksız" olarak sınıflandırıldığı eşiğin aşılması anlamına geliyor. Ulusal Çevre Ajansı (NEA) verilerine göre, kirlilik seviyesindeki bu artış, bölgede etkili olan kuru hava koşulları ve sınır ötesi duman (haze) taşınımından kaynaklanıyor. Yetkililer, özellikle solunum rahatsızlığı olan kişilerin, yaşlıların ve çocukların açık havada uzun süre kalmaktan kaçınmalarını tavsiye ediyor.
Hava Kirliliğinin Arka Planı ve Sağlık Üzerindeki Etkileri
Singapur'da hava kalitesi, PSI adı verilen ve altı kirleticiyi (PM10, PM2.5, ozon, karbon monoksit, nitrojen dioksit ve sülfür dioksit) ölçen bir sistemle takip ediliyor. 0-50 arası "iyi", 51-100 arası "orta", 101-200 arası "sağlıksız", 201-300 arası "çok sağlıksız" ve 300'ün üzeri "tehlikeli" olarak sınıflandırılıyor. 1 pm'de kaydedilen 102 değeri, özellikle merkezi bölgede yaşayanlar için sağlık riski oluşturuyor. Uzmanlar, bu seviyedeki havanın astım, bronşit gibi solunum yolu hastalıklarını tetikleyebileceğini, kalp-damar rahatsızlıkları olan kişilerde semptomları ağırlaştırabileceğini belirtiyor.
Hava kirliliğinin ana kaynağı, bölgede yaygın olan orman yangınları ve tarımsal atık yakma faaliyetleri. Özellikle Endonezya'nın Sumatra ve Kalimantan adalarında kuru sezonlarda çıkan yangınlar, rüzgârlarla taşınan dumanın Singapur ve Malezya'yı etkilemesine neden oluyor. Bu yıl, bölgede beklenenden daha kuru bir dönem yaşanması, yangın sayısında artışa yol açtı. Singapur hükümeti, sınır ötesi duman sorunuyla mücadele için uzun yıllardır Endonezya ile işbirliği yapıyor ancak olayların tekrarlanması, kalıcı bir çözüm bulunamadığını gösteriyor.
Halk sağlığı yetkilileri, PSI değeri 100'ün üzerine çıktığında açık hava aktivitelerinin sınırlandırılmasını, maske kullanımının teşvik edilmesini ve kapalı alanlarda hava temizleyicilerin çalıştırılmasını öneriyor. Okullar ve işyerleri, bu tür durumlarda faaliyetlerini askıya alma veya iç mekâna taşıma yetkisine sahip. Singapur'da hava kalitesi genellikle yılın belirli dönemlerinde, özellikle Haziran-Ekim arası kuru sezonda bozuluyor. Bu yılın başlarında da benzer şekilde PSI değerleri 100'ü aşmış, ancak kısa sürede normale dönmüştü.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Sınır Aşan Kirlilik ve İklim Değişikliği
Singapur'daki hava kirliliği, yalnızca yerel bir sorun değil; Güneydoğu Asya'da sınır aşan duman kirliliği (transboundary haze) olarak bilinen bölgesel bir mesele. 1997, 2015 ve 2019 yıllarında yaşanan büyük duman krizleri, Endonezya, Malezya ve Singapur arasında diplomatik gerilimlere yol açmıştı. 2002'de imzalanan ASEAN Sınır Aşan Duman Kirliliği Anlaşması, tam olarak uygulanamadığı için eleştiriliyor. Endonezya, egemenlik gerekçesiyle bazı maddeleri askıya almış durumda.
İklim değişikliği, bölgedeki kuraklık dönemlerini uzatarak yangın riskini artırıyor. Bilim insanları, El Niño olaylarının şiddetlenmesinin duman sorununu daha sık hale getirebileceği uyarısında bulunuyor. Singapur, temiz hava için bölgesel işbirliğinin güçlendirilmesi çağrısı yaparken, kendi içinde de emisyon azaltma hedefleri doğrultusunda adımlar atıyor. Ancak sorunun kaynağı sınırların ötesinde olduğu için tek başına yerel önlemler yeterli olmuyor.
Küresel ölçekte hava kirliliği, Dünya Sağlık Örgütü'ne göre her yıl milyonlarca erken ölüme neden olan bir halk sağlığı krizi. Singapur gibi gelişmiş bir ülkede bile zaman zaman sağlıksız seviyelere ulaşan kirlilik, hava kalitesi yönetiminin ne kadar zorlu olduğunu gösteriyor. Bu durum, diğer ülkeler için de uyarıcı nitelikte.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Singapur'daki hava kirliliği doğrudan Türkiye'yi etkilemese de, sınır aşan kirlilik ve iklim değişikliği bağlamında Türkiye için çıkarılacak dersler var. Türkiye, özellikle sanayi bölgelerinde ve büyük şehirlerde zaman zaman yüksek hava kirliliği seviyeleriyle mücadele ediyor. Singapur'un bölgesel işbirliği çağrıları, Türkiye'nin komşularıyla benzer çevre sorunlarında işbirliği yapması gerektiğini hatırlatıyor. Ayrıca, iklim değişikliğinin yol açtığı kuraklık ve orman yangınları, Türkiye'nin Akdeniz kuşağında karşılaştığı riskler arasında. Bu haber, çevre politikalarının ulusal sınırların ötesinde düşünülmesi gerektiğini bir kez daha ortaya koyuyor.
